
Şengal Anlaşması’nın 6’ncı yılı: Ne değişti? 

2026-10-09 09:09:17


	&nbsp;

	Neslihan Kardaş

	&nbsp;

	ŞIRNEX - Şengal’de, Êzidî halkının topraklarına dönüşünü sağlama iddiasıyla imzalanan Şengal Anlaşması’nın üzerinden 6 yıl geçmesine rağmen anlaşma hala tam anlamıyla uygulanmış değil.

	&nbsp;

	DAİŞ’in 3 Ağustos 2014’te gerçekleştirdiği saldırıyla soykırımın hedefi haline gelen Şengal’de, Êzidî halkının topraklarına dönüşünü sağlama iddiasıyla imzalanan Şengal Anlaşması’nın üzerinden 6 yıl geçti. 9 Ekim 2020’de Bağdat ile Güney Kürdistan Bölgesi arasında imzalanan anlaşma, yönetim, güvenlik ve yeniden inşa başlıklarında düzenlemeler öngörüyordu. Ancak geçen 6 yılda anlaşmanın birçok maddesi hayata geçirilmedi. Güvenlik ve idari sorunlar sürerken, binlerce Êzidî hala topraklarından uzakta yaşamını devam ettiriyor.

	&nbsp;

	2020’de imzalanıp yürürlüğe girdi

	&nbsp;

	Şengal Anlaşması, 9 Ekim 2020’de Irak Hükümeti ile Güney Kürdistan Bölgesi Hükümeti arasında imzalandı. Anlaşma ile Şengal’in idari yapısının yeniden düzenlenmesi, güvenliğin yerel polis ve Irak federal güçleri eliyle sağlanması ve Şengal’in yeniden inşa edilmesi hedeflendi. Anlaşma, Êzidîlerin güvenli ve gönüllü dönüşü için bir çerçeve olarak sunuldu. Anlaşma Kasım 2020’de yürürlüğe girdi.

	&nbsp;

	2021’de, ilk yılında tıkandı

	&nbsp;

	Anlaşmanın üzerinden bir yıl geçmeden uygulamadaki sorunlar görünür hale geldi. BM, 2021 yılında anlaşmanın güvenlik hükümlerinin tam olarak uygulanmadığını; silahlı yapıların tamamen çekilmesi ve bunların yerine federal güçler ile yerel polisin geçirilmesi konusunda ilerleme sağlanamadığını bildirdi. İdari ve yeniden inşa maddelerinde de ilerleme sınırlı kaldı.

	&nbsp;

	Aynı yıl Irak Parlamentosu, DAİŞ saldırılarından kurtulan Êzidî kadınlar başta olmak üzere mağdurlar için tazminat, bakım ve rehabilitasyon mekanizmaları öngören Êzidî Kadın Kurtulanlar Yasası’nı kabul etti.

	&nbsp;

	

	&nbsp;

	Bekleyiş sürdü

	&nbsp;

	2022’de Şengal’de güvenlik ve yönetim sorunu çözülmezken, yerinden edilen Êzidîlerin dönüşü de beklendiği gibi gerçekleşmedi. Toprak, mülkiyet ve yıkılan evlerin yeniden inşası gibi sorunlar ise çözümsüz kaldı. BM’nin çalışmalarında da Şengal’de kalıcı dönüş için yalnızca güvenliğin değil, konut, altyapı, hizmetler ve mülkiyet haklarının birlikte ele alınması gerektiği vurgulandı.

	&nbsp;

	2023’te yeniden uluslararası gündemin konusu oldu

	&nbsp;

	2023 yılına gelindiğinde Şengal Anlaşması, yeniden uluslararası gündemin konusu oldu. BM Genel Sekreteri António Guterres, Irak ve Güney Kürdistan Bölgesi yetkilileriyle görüşmelerinde anlaşmanın hızla uygulanması çağrısı yaptı. Aynı yıl BM, Şengal Anlaşması’nın hala uygulanmayı beklediğine dikkat çekti. Güvenlik ve yönetim boşluğunun Êzidîlerin dönüşünü engelleyen temel faktörlerden biri olduğu belirtildi.

	&nbsp;

	

	&nbsp;

	Dönüşler başladı ama yaşam yeniden kurulamadı

	&nbsp;

	2024 yılında Şengal’e dönüşlerde bazı gelişmeler yaşandı. Mart ayında yaklaşık 10 yıl boyunca yerinden edilen 80 Êzidî aile Şengal’e döndü. Uluslararası Göç Örgütü, 2023’ten itibaren 450’den fazla ailenin Şengal’e dönmesine destek verildiğini açıkladı. Ancak dönüş, sorunların sona erdiği anlamına gelmedi. Savaşta yıkılan evler, altyapı eksikliği, su ve sanitasyon sorunları ile geçim kaynaklarının yetersizliği Şengal’de yaşamı zorlaştırmaya devam etti.

	&nbsp;

	Ocak 2024’te ise Şengal’de DAİŞ tarafından katledilen 41 Êzidî kişinin cenazesi, ailelerine teslim edilerek toprağa verildi. Böylece soykırımın üzerinden geçen yıllara rağmen Şengal’in hala kayıplarını aradığı bir kez daha ortaya çıktı.

	&nbsp;

	Anlaşmanın 5’inci yılında anlaşma uygulanmadı

	&nbsp;

	2025 yılında Şengal’de en önemli gelişmelerden biri Êzidîlerin toprak mülkiyeti konusunda yaşandı. Nisan ayında bin 338 mülkiyet belgesinin dağıtımına başlandı ve yaklaşık 100 Êzidî yurttaşa tapu belgesi verildi. Bu adım, Êzidîlerin nesiller boyunca yaşadıkları toprakların resmi mülkiyetinin tanınması açısından önemli bir gelişme olarak kayda geçti. Fakat aynı yıl BM, Şengal Anlaşması’nın uygulanmasının hâlâ tıkalı olduğunu belirtti. Anlaşmanın hayata geçirilmemesi, Êzidî yurttaşların dönüşünün gecikmesine neden olan faktörlerden biri olarak gösterildi. Böylece 2025, bir yandan toprak hakkı konusunda önemli bir kazanımın, diğer yandan Şengal Anlaşması’nın uygulanmamasının birlikte yaşandığı bir yıl oldu.

	&nbsp;

	

	&nbsp;

	6’ncı yıla girerken, hala kalıcı bir çözüm yok

	&nbsp;

	2026’ya gelindiğinde Şengal’in temel sorunları hala çözülmüş değil. 6 yıl önce imzalanan anlaşmanın hedefleri arasında yer alan güvenlik ve idari düzenlemelerin uygulanması hala tartışma konusu. Şengal’e dönüşler sürse de mesele yalnızca insanların yalnızca topraklarına dönmesi değil, orada güvenli ve onurlu bir yaşam kurabilmesidir. Çünkü Şengal’de kadınların hikayesi, yalnızca bir dönüş hikayesi değil. DAİŞ saldırılarında kaçırılan, köleleştirilen, şiddete ve işkenceye maruz bırakılan bazı Êzidî kadınlar, yıllar sonra özgürlüklerine kavuşabildi. Ancak bu süreçte onlara yaşatılanlar yaşamlarında derin izler bıraktı.

	&nbsp;

	Bu nedenle Şengal’de yeniden inşa, yalnızca yıkılan binaların ayağa kaldırılması anlamına gelmiyor. Kadınların güvenliği, adalete erişimi, ekonomik yaşamın yeniden kurulması ve karar mekanizmalarında yer alması da bu sürecin önemli başlıklarını oluşturuyor.

	&nbsp;

	

	&nbsp;

	&nbsp;