Berdana 9 girtiyên li Sîncanê 36 caran hat paşxistin

2026-10-07 10:33:52


	 

	Melek Avci

	 

	ENQERE - Tevî ku cezayên wan temam bûne jî, berdana girtiyên siyasî tên paşxistin. Ayten Kordu diyar kir ku Lijneya Çavderî û Rêveberiyê ya Girtîgehan mîna "dadgeheke duyemîn" tevdigere. Yuksel Mutlu jî wiha got: "Sîncan mînaka herî berbiçav a vê yekê ye. Divê biryarek navendî were dayîn da ku ev yek tavilê bi dawî bibe." 

	 

	Li Girtîgeha Jinan a Sîncanê, tevî ku cezayên wan qediyane jî, berdana herî kêm 8 girtiyên siyasî yên jin bi biryarên Lijneya Îdarî û Çavdêriyê (ÎGK) tê astengkirin. Berdana Nedîme Yaklav 6 caran, ya Hicran Binici û Nuriye Adet 5 caran, a Devrim Adet 5 caran, a Melîke Goksu û Emîne Abiş 3 caran, a Fatma Aslan 3 caran, a Zelîha Ustabaş 4 caran û ya Pinar Tikit 2 caran hatiye paşxistin. Li Sîncanê ku ji sala 2021'an vir ve bi dehan girtiyên siyasî yên jin nikarin ji berdana şert sûd werbigirin, paşxistina berdanan ji ber "nêzikatiya baş", "poşmanî" û nirxandinên têkildarî nêrînên siyasî nîşan dide ku ÎGK veguheriye "mekanîzmayeke dadwerî ya duyemîn".

	 

	Parlamentera Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan (DEM Partî) Ayten Kordu û Cîgira DEM Partiyê Yuksel Mutlu der barê mijarê de ji ajansa me JINNEWS'ê re axivîn. 

	 

	'Biryar pir keyfî ne' 

	 

	Ayten Kordu diyar kir ku ew demek dirêj e binpêkirinên mafên mirovan ên li girtîgehan tînin rojeva parlamentoyê û wiha dest bi axaftina xwe kir: "Ev demek pir dirêj e ku em bi malbatên girtiyan re li ser binpêkirinên mafên mirovan ên li girtîgehan dixebitin. Em vê yekê di civînên xwe û ji kursiyên parlamentoyê de, wekî hemî parlamenter, bi taybetî parlamenterên jin, bi berdewamî tînin ziman. Em serdana girtîgehan jî dikin. Me gelek caran ji Parlamentoyê ragihandiye ku biryarên komîteyên çavdêriyê yên bi navê wan li girtîgehan bi awayekî pir keyfî dimeşin. Carinan di vî warî de hinekî sistbûn çêbûye û carinan Wezareta Dadê hesasiyet nîşan daye. Lêbelê, em bi vê pratîkê re rû bi rû dimînin ku carinan tê sepandin, carinan tê rawestandin û dûv re bi awayekî hişktir berdewam dike. Her çend cezayên girtiyan qediyane jî, biryarên pir keyfî yên wekî 'Gelo ew poşman e an na? Ew çawa tevdigere? Wî çawa bi gardiyan re axivî? Wî kîjan pirtûk xwendiye? Ma hîn jî eleqeya wî bi siyasetê re heye?' Ev pirsên nerast in. Ji ber vê yekê, ev komîteyên çavdêriyê bi awayekî alîgir tevdigerin. Tiştê ku me herî zêde di civînên parlamentoyê de anî ziman ev e ku ev komîteyên çavdêriyê çiqas alîgir in."

	 

	'7 caran paşxistin tê çi wateyê?'

	 

	Ayten Kordu, destnîşan kir ku pêkanînên li dijî girtiyên siyasî yên jin dijwartir in û wiha bi lêv kir: "Bi gelemperî, pêkanînên lijneyên çavdêriyê ku ji qanûn û edaletê wêdetir diçin, dema ku dor tê ser jinan, pir hişktir in. Mînak, Sincan. Îro, li wir 9 hevalên jin û bi qasî ku ez dizanim, 3 hevalên mêr hene. Berdana hinan ji hêla lijneya çavdêriyê ve ji bo cara 7'an hatiye paşxistin. Paşxistina wê ji bo cara 7'an tê çi wateyê? Bi zêdekirina cezayek din li ser cezayê ku berê hatiye birîn, lijneyên çavdêriyê di bingeh de wekî dadgehek duyemîn tevdigerin, hewl didin ku vê yekê bi dest bixin.

	 

	Em li ser Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk diaxivin. Ev mijar ne tenê bi vê pêvajoyê ve girêdayî ye. Her weha nîqaşek li ser aştiya civakê, rûbirûbûna dewletê bi pêkanînên dij-demokratîk ên heyî re û pêşxistina têkoşîna aştiya civakî di vî warî de heye. Em bibêjin, mijara piştrastkirin û verastkirinê çi eleqeya wê bi vê yekê re heye? Tiştek tune. Ev kesên ku berê cezayên xwe birîn in. Hevalên ku 30 sal di girtîgehê de derbas kirine hene. Cezayên 10, 20, 30 salan li wan hatin birîn. Ne girîng e ku çend sal cezayê wî hatiye birîn, ew berê cezayê xwe kişandiye. Gelek caran cezayên wî ji ber sedemên neheq têne dirêjkirin û ew hewl didin ku ew hîn dirêjtir bimîne. Ya duyemîn, her çend cezayê wî temam bûye û dema wî nehatiye dirêjkirin jî, berdana wî ji hêla desteya çavdêriyê ve bi berdewamî tê paşxistin. Ev hemû nîşanî me dide ku li hin girtîgehan, nemaze li girtîgehên mîna Sîncanê, pratîkên taybetî têne bicîh kirin. Girtîgehên din jî hene. Em bang li Wezareta Dadê dikin ku bi taybetî li ser van cihan lêkolîn bike." 

	 

	'Edalet ji bo her kesî pêwîst e'

	 

	Ayten Kordu, diyar kir ku Lijneya Îdarî û Çavdêriyê desthilata xwe derbas kirine û got: "Ev komîteyên çavdêriyê ne tenê di çarçoveya qanûnên dewletê de tevdigerin. Ew ji wan rêzikên qanûnî derbas dibin, ji çarçoveya erkên xwe derdikevin û dibin sedema encamên ku dijminatiya kesane nîşan didin. Ev nayê qebûlkirin. Wekî din, di serdemek ku em pêvajoyek civakek demokratîk û aştiyê dimeşînin de, dema ku em dibêjin ku divê gelek girtiyên siyasî yên di girtîgehan de ji ber cezayên ku ji ber vê pergala neqanûnî wergirtine werin berdan, em dibînin ku berdana kesên ku cezayên xwe kişandine jî tê derengxistin. Rastiya ku berdana kesên ku li gorî qanûnên Komara Tirkiyeyê cezayên xwe wergirtine û kişandine ji hêla komîteyên çavdêriyê ve tê derengxistin, bi xwe nayê ravekirin. Ew pêvajoya ku em jê re dibêjin civakek demokratîk û pêvajoya aştiyê, tê de rûbirûbûna li cihê ku civak birîndar bûye, li cihê ku her komek civakî neheqî û bêqanûnî dîtiye heye. Ne bi dûrketina ji wê. Sîstemek ku rayedarên ku di van komîteyan de kar dikin pratîk û perspektîfên xwe yên keyfî bikar tînin, dê li vî welatî edalet an hiqûqek rastîn neafirîne. Ji ber ku hiqûq ji bo her kesî pêwîst e. Edalet ji bo her kesî pêwîst e. Aştî ji bo her kesî pêwîst e.”

	 

	'Em ê têkoşîna xwe bidomînin'

	 

	Ayten Kordu, daxuyand ku aştî tenê bi danîna çekan pêk nayê û wiha dawî li axaftina xwe anî: "Aştî ne tenê meseleya danîna çekan e. Bê guman, ev beşek ji wê ye û ji bo veguherînek siyasî ya demokratîk girîng e. Lê di heman demê de, di vê civakê de gelek tişt hewce ne ku werin çareserkirin. Muameleya taybetî ya ku li jinan tê kirin di nav van de ye. Sîstema zayendîperest, baviksalar û serdestê mêran di hundurê xwe de qanûnek cezayê ya cuda bikar tîne. Ew li dijî kesên ku li maf û edaletê digerin cezayê pêk tîne, lê ne li dijî kujerên jinan. Ji ber vê yekê, ji bo ku aştiya di civakê de bi çareserkirina vê neheqiyê ji perspektîfa rast bi awayekî rast were ceribandin, pêdivî ye ku em li van pratîkên keyfî yên li girtîgehan vegerin û vê pergala şîfayê û hiqûqî ava bikin. Ji bo vê yekê, em, wekî DEM Partiyê, demek dirêj e li kêleka malbatan têdikoşin û em ê vê yekê bidomînin."

	 

	'Bandorê li baweriya gel bi pêvajoyê dike' 

	 

	Cîgira Hevseroka DEM Partiyê Yuksel Mutlu jî diyar kir ku pêkanînên li girtîgehan bandorê li baweriya gel bi pêvajoyê dike û wiha dest bi axaftina xwe kir: "Bi rastî ev cureyek provokasyonê ye. Di civîn, nîqaş û şêwirmendiyên me yên bi beşên cûda yên civakê, komên olî û gelên cûda re, em bi civatek ku hişyar, bêbaweriya pêvajoyê û rexnegir e re rû bi rû dimînin. Em nikarin vê yekê înkar bikin. Yek ji sedemên vê yekê ew e ku di girtîgehan de diqewime. Hûn mirovek ji ber baweriyên wan ên siyasî digirin. Hûn cezayek didin wan û wan digirin. Zindan ji bo jinan qet ne guncaw in, ev mijarek cuda ye. Lê piştî ku ew cezayê xwe diqedînin û temam dikin jî, lijneyên çavdêriya girtîgehan helwestek dijminane ya duyemîn digirin û cezayên din li ser zêde dikin. Ev berê tunebû. Ev pratîkek e ku di dema hikûmeta AKP'ê de derketiye holê."

	 

	'Ev binpêkirina mafên bingehîn, mafên mirovan e'

	 

	Yuksel Mutlu rexne li nêzîkatiya rêveberiyên girtîgehan a li hember girtiyên siyasî kir û wiha bi lêv kir: "Her rêveberek girtîgehekê wekî ku Wezîrê Dadê be, wekî ku hikûmet, serokwezîr an serokkomar be tevdigere. Di girtîgehan de, ew li hember kesên ku li dijî wan in û ji ber ramanên xwe hatine girtin helwestek dijminane digirin. Ma em dikarin piştî vê helwesta dijminane bibêjin, 'Civakek demokratîk an pêvajoyek aştiyê pêşve diçe'? Hûn nikarin. Civak bawer nake. Malbatên girtî jî bawer nakin. Bê guman, ev pêkanînên girtîgehan di raya giştî de deng venadin. Ger ev hikûmet, ev rêveberî dixwaze pirsgirêka Kurd çareser bike, divê pêşî li girtîgehan binêre. Ger mirovên ku ji ber ramanên xwe hatine girtin ne azad bin, li wî welatî aştî tune. Ev di civakek demokratîk de çênabe. Ji ber ku ev rewşek e ku ji xwestek an hewldana aliyekî derdikeve holê. Hûn bi kê re vê yekê dikin? Bi hikûmetê re. Hûn bi kê re vê yekê dikin? Bi dewletê re. Ji ber vê yekê, dema ku dewlet van pêkanînên hovane pêk tîne, çawa dikarin gel, malbat, partiya me, yan tevahiya civakê nêzîkî vê pêvajoyê dibe? Bê guman, ew bi awayekî neyînî nêzîkî wê dibin. Ev binpêkirina mafên bingehîn, mafên mirovan e.”

	 

	'Ev ne rêya serketinê ye'

	 

	Yuksel Mutlu diyar kir ku biryarên Lijneya Îdarî û Çavdêriyê veguheriye mekanîzmayekê ku armanc dike hişê girtiyên siyasî biguherîne û wiha got: "Pêkanînek heye ku bi tevahî li ser 'mirovên ku cezayên xwe kişandine dev ji siyasetê berdin, dev ji wan berdin, wan reform bikin û baweriyên xwe terk bikin' bi hincetên bêwate, li şûna ku wan berdin. Hûn mirovan ji ber ramanên wan dixin zindanê. Dû re, her çend wan cezayên xwe kişandine jî, hûn dibêjin, 'Berdewam bike, te reform nekiriye, divê tu wekî ku ez dixwazim bibî.' Ew bi vê yekê nikarin bi ser bikevin. Ev ne rêya serketinê ye. Ger em bi rastî dixwazin ku pêvajoya çareseriyê li vî welatî berdewam bike û em ji bo wê dikin û ji bo wê têdikoşin, nayê qebûlkirin ku aliyek vê pêvajoyê bimeşîne dema ku aliyê din bikeve pratîkên keyfî."

	 

	'Wezareta Dadê bê guman ji van pêkanînan haydar e'

	 

	Yuksel Mutlu, tekez kir ku Girtîgeha Sîncanê ji hêla pêkanînên xwe ve derdikeve pêş û wiha dawî li axaftina xwe anî: "Wekî din, Sîncan mînaka herî berbiçav a vê yekê ye. Girtîgehên din jî wisa dikin, lê Sîncan wekî laboratuwarek xuya dike, her dem berdana jinan dereng dixe. Ev ne rast e. Kes bi vê yekê bi ser nakeve. Ev hikûmet jî bi vê yekê bi ser nakeve. Di malbatan û di tevahiya civakê de hêrs û fikaran diafirîne. Ev ne baş e, ne rast e. Divê Wezareta Dadê tavilê dev ji vê yekê berde. Ez nafikirim ku ev pêkanîn ji Wezareta Dadê serbixwe ne. Rêvebirê Girtîgeha Sîncanê di dawiyê de karmendek Wezareta Dadê ye û di bin çavdêriya wan de ye. Wezareta Dadê bê guman ji van pêkanînan haydar e. Ez jî difikirim ku hikûmeta navendî di vê mijarê de têkiliyek heye. Bi tevahî, Wezareta Dadê û hikûmet hewce ne ku biryarek navendî li ser vê mijarê bidin û tavilê dawî li wê bînin."