‘Ganî dewlete goreyê qerarê DMME’yî têbigêro’

2026-06-06 10:10:41


	 

	WAN - Endama OHDyî Jiyan Ozkaplan dîyar kerd ke nêeştişê gamanê huqûqî hetê dewlete ra prosesê “Aştî û Cimatê Demokratîkî” ke yew serre yo dewam keno, bêasayîşî zêde kerd û semedê qetîkerdişê aştîya komelî ya manadarî ganî çarçeweya huqûqî bêro amadekerdiş û “Heqê hêvîye” lezkî bêro caardiş.

	 

	Prosesê “Aştî û Cimatê Demokratîkî” ke Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî 27ê sibata 2025ine de dest pêkerd, serrê xo yê verêne vîyarnayî, la nêeştişê gamanê qanûnî û edaletî hetê dewlete ra sey hêdîkerdişê prosesî yeno erjnayîş. Qetîkerdişê “Demêk ma yê ke ma vîndî bikerê çin o” ke pêvînayîşê peyêne yê mîyanê heyetp Îmraliyî û Abdullah Ocalanî de 24ê gulane de ameye dîyarkerdiş, sey vengêk semedê mekanîzmayê dewlete yê girêdayeyî yeno dîyayîş ke tewr lezkî gamanê qanûnî û edaletî bierzê.

	 

	Derheqê mesele de Temsîlkara Serekê Komeleya Huqûqnasanê Semedê Azadîye (OHD) ya Wanî avûkate Jiyan Ozkaplan, ajansê ma rê qisey kerd.

	 

	Jiyan Ozkaplan dîyar kerd ke proses ke zêdeyêr yew serre û nîmêk o dewam keno, semedê nêbîyayîşê gamanê hemverî dest pêkeno ke sey yewhetî bêro dîyayîş û va: “Cimatêk demokratîk û qanûnêk demokratîk tena bi eştişê gamanê dewlete şeno bêro bidestkerdiş. La çi heyf, problemê dewlete yê şuxilnayîşê qanûnî û nêbîyayîşê îradeyê sîyasî est ê. Rewşêke bêvengîye serdest a. Prosesê çareserîye prosesê xisas ê. Semedê vernîgirewtişî nê, dewlete lazim o ke game bierzo ke cewabê hêvîyanê merdimê ke waştişê aştîya komelî kenê bido. Na manaya ke ganî çarçeweya huqûqî û demokratîk bêro awankerdiş dano. Semedê ke aştî manadar bibo û komelî bibo, lazim o ke prosesê huqûqî dest pêbikero. La, bêvengî û bêçalakîyêk hetê dewlete ra est o. Gelo no proses do bibo hacetê weçînitişî? No zaf xerab beno. Ganî prosesanê aştîye nêrê vurîyayîşê hacetê weçînitişî. Birêz Ocalan, rolê xo yê sey muzakereyêk esasî de, veng da hetan, PKK çekanê xo verda û şertê tewr muhîm çimanê şarê kurdî de ameyî caardiş. Nika dewlete zî lazim o ke cewabê waştişanê aştîya komelî û heqan bido. Prosesê çareserîye tena wina şenê bêrê pawitiş. Çimkî mîyanê şarî de nêbîyayîşê bawerîye vejîyayo. Şar prosesî ra endîşedar o. Ma pabeyê gamanê verbiçimî yê ke do ci manadar bikerê yê.”

	 

	Tirkîya 12 serrî yo qerarê DHMEyî binpay kena

	 

	Avûkate Jiyan Ozkaplan qalê muracatê mîyanneteweyî ke hetê OHDyî ra ameyî kerdiş kerd û dîyar kerd ke ganî şertê ke Abdullah Ocalan, muzakerekero esasî, bi azadî bixebitîyo, tewr lezkî bêrê peyda kerdiş. Jiyan Ozkaplan dîyar kerd ke no ganî sey azadîya şexsî nêro pênasekerdiş û wina va: “No proses zafqatî yo û semedê ke manadar bibo, ganî muzakereker bi heme beşanê komelî dir têkilîye de bibo. Zîyaretanê Heyetê Îmraliyî yê yew aşmî yan zî her di aşman rey ke semedê domdarîya têkilîye rayîrêk neqlkerdişî zaf kêm û xerab o. Dadgeha Heqê Merdiman a Ewropayî (DHME) serra 2014ine de binê “Heqê hêvîye” de qerarêk da û dîyar kerd ke ganî heqê hêvîye bingehê binpaykerdişê qedexeyê hemverê muameleyê xerab û îşkenceyî bêro caardiş. No qerarê semedê heme tepişteyanê ke cezaya hepsê muebetî înan ser o ameyo birnayîş, bi taybetî semedê Birêz Ocalan, zaf muhîm o. Pêwa qerarê DHMEyî yê 2014ine, dewlete tu game nêeşta. Qerarê DHMEyî girêdaye yê û ganî dewlete goreyê înan têbigêro. La, Tirkîya 12 serrî yo qerarê DHMEyî binpay kena. Na manayî de, ma semedê caardişê lezkî yê heqê hêvîye Komîteya Wezîranê Şûraya Ewropayî (CPC) ke yew mekanîzmayê mîyanneteweyî ya muracat kerd.”

	 

	Ganî heqê hêvîye bi hawayêk ferdî nêro fahmkerdiş’

	 

	Jiyan Ozkaplan, ard vîr ke Şûraya Ewropayî yew serre verê Tirkîya hişyar kerdibî ke qerarî bica bîyaro û heta hezîrana 2026ine sey dem dabî û dîyar kerd ke gamê verêne yê ke ganî bêrê eştiş heqê hêvîye yo û wina fikrê xo ard ziwan: “Dimayê ke no bêro caardiş, do semedê huqûqê demokratîkî û cimatêk demokratîk xebate bêro kerdiş. Mekanîzmayê mîyanneteweyî bêtesîr û bêkontrol ê. Qerarê DHMEyî 12 serrî yo nêameyo caardiş û ma, sey avûkat, komele, baro û rêxistinê komela sivîlî, veng da Şûraya Ewropayî ke heqê hêvîye qetî bikero. Şûraya Ewropayî 12 serrî yo rolê xo yê çimdarîye de vînî kerda. Roniştişê peyêne do hezîrane de bibo. Ganî heqê hêvîye bi hawayêk ferdî nêro fahmkerdiş. Lazim o ke sîstemê cezaye yê Tirkîya goreyê prensîbê gerdûnîyan bêro rêkûpêkkerdiş. Ma bi praktîkê bêmerdimî yê bi cezaya muebetî û zîndanê tîpê Fyî dir rî bi rî yê. Nê semedî ra, ganî tewr lezkî sîstemêk huqûqî yê demokratîk bêro awankerdiş. Heqê hêvîye semedê heme merdimanê Tirkîya qerarêk muhîm o.”

	 

	‘Ma veng danê mekanîzmayê mîyanneteweyî’

	 

	Avûkate Jiyan Ozkaplan dîyar kerd ke rêziknameyê huqûqî ganî tena sey belgeyê nuştekî nêro dîyayîş û wina nêrînê xo ard ziwan: “Çimkî cuyêk newe do bêro awankerdiş û bingehê aye cimatêk demokratîk û huqûqêk demokratîk a. Semedê nê armancî, OHD û baroyî mîyanê hewldayîşan de yê. OHD bi vengê ‘Heqê hêvîye lezkî bêro caardiş’ rayîrşîyayîşî organîze kerd. Ma semedê têkşîyayîşê Tirkîya caardişê heqê hêvîye de name şirawit mekanîzmayê mîyanneteweyî rê. Verê her çîyî, ganî heqê hêvîye lezkî bêro caardiş û ganî hawirdorêk asayîş bêro viraştiş. Dima ra, bi piştîdayîş û têkoşînê heme beşanê komelî, huqûqêk manadar û cimatêk demokratîkî manadar do vejîyo. Ma hem Parlamentoyî rê hem zî mekanîzmayê mîyanneteweyî rê veng danê û xebata ma nê wareyî de dewam kena. 4-5ê temmuze de, ma do bi beşdarîya avûkatanê çar perçeyê Kurdistanî konferansêk organîze bikerê. Ma do semedê awankerdişê bingehêk huqûqî û semedê daîmîkerdişê hawirdorê bawerîye, xebata huqûqî bikerê. Şarê kurdî bi serran bi polîtîkayê qirkerdiş û înkarî dir rî bi rî yo.”

	 

	‘Semedê cimatêk demokratîk têkoşîn’

	 

	Jiyan Ozkaplan vatişanê Abdullah Ocalan ê pêvînayîşê xo yê peyêne de ard vîr, “Bêvengmendiş, çîyêk nêkerdiş rewşêka tehlukeyî ya” û wina peynî da qiseykerdişê xo: “Tirkîya, sey welatêk Rojhelatê Mîyanênî, xeta şikitişî de ya. Rewşa şerî şena her kêlîye de pê bêro. Semedê vernîgirewtişê qetlîamêk, ganî ma heme, sey beşanê komelî, semedê cimatêk demokratîk û manadar û serdestîyê huqûqê demokratîkî têkoşîn bikerê. Dewlete nê wareyî de berpirsîyarîyêk zêdeyêr wayîr a û ganî lezkî gamanê verbiçimî bierzo. Ganî dewlete lezkî heqê hêvîye semedê Birêz Ocalan awan bikero û xebata lazimî bikero ke sîstemê huqûqê demokratîkî yê ser bingehê hemwelatîbîyayîşê têduştî semedê şarê kurdî awan bikero, vera ke erey bimano.”