“Hayatı, sanatı, bilimi ve insan ilişkilerini anlamlı kılan şey, elimizde tuttuğumuz cevapların çokluğu değil, sormaya cesaret ettiğimiz soruların niteliğidir. Zihni özgürleştiren, bakış açısını genişleten ve ruhu olgunlaştıran yegâne güç, doğru sorunun rehberliğinde çıkılan o bitimsiz yolculuktur. Cevaplar durdurur, doğru soru yürütür.”

 

Kurdistan Lezgiyeva 

 

Sorular, hakikatin kapısını çalan nazik fakat kararlı parmaklardır; cevaplar ise çoğu zaman o kapı açılmadan hemen önce arkasından fısıldanan, çabuk tükenen yankılar... İnsan, varolduğundan bu yana zihninin karanlık odalarını aydınlatmak için cevapların peşinde koştu. Oysa hakiki bir zihinsel dönüşümün ve derinleşmenin anahtarı, elde edilen yanıtların sığ konforunda değil, sorunun keskin ve pürüzsüz ucunda saklıdır. "Cevaptan ziyade doğru soru" ilkesi, felsefenin çocukluk çağından günümüzün hız ve tüketim çağına kadar insan idrakine tutulmuş en berrak aynadır.

 

Cevap, doğası gereği nihai olmayı arzular. Bir kez telaffuz edildiğinde zihinde geçici bir doygunluk yaratır, merakın ateşini hafifletir ve düşünceyi durağanlaştırır. Cevaplar çoğu zaman içinde bulunduğumuz çağın, kültürün ve kişisel şartlanmaların birer ürünüdür; bu yüzden zamanla eskir, biçim değiştirir veya geçerliliğini yitirir. Bir dönemin en mutlak cevabı, bir sonraki asrın en büyük yanılgısına dönüşebilir. Oysa "doğru soru" zamansızdır. Sokrates’in Atina sokaklarında insanlara yönelttiği sorular, iki bin yılı aşkın süredir canlılığını korumakta ve hâlâ zihinleri kışkırtmaya devam etmektedir. Soru, düşünceyi dondurmaz; aksine onu akışkan, diri ve özgür kılar.

 

Peki, bir soruyu "doğru" kılan nedir? Doğru soru, hazır şablonları sarsan, zihnin konfor alanına müdahale eden ve insanı kendi iç derinlikleriyle yüzleştiren sorudur. Yüzeysel bir merakın ötesine geçerek meselenin özüne temas eder. Yanlış bir soruya verilen en doğru cevap dahi insanı yanlış bir durağa götürürken, doğru bir soru hiç cevaplanamasa bile insanı doğru bir yola koyar. Arayışın kendisi, varılacak hedeften her zaman daha öğreticidir. Bir mimarın binayı inşa etmeden önce toprağın yapısını sorgulaması gibi, insan da hayatını inşa ederken kabullerini sorgulamak zorundadır.

 

Günümüz dünyası, her soruya anında ve paketlenmiş cevaplar sunan devasa bir bilgi çöplüğüne dönüşmüş durumda. Bilginin bu denli hızlı tüketildiği bir çağda, düşünme eylemi sığlaşmakta ve cevapların zahmetsizliği insanı tembelliğe sevk etmektedir. Oysa ihtiyaç duyduğumuz şey, her şeyi bilen hazır cevaplar değil; bizi kendi hakikatimizle baş başa bırakacak nitelikli sorulardır. Şiirsel bir derinlikle bakarsak; cevaplar birer meyveyse, doğru soru o meyveyi veren köktür. Kökü beslemeden meyveye odaklanmak, zihinsel bir illüzyondan ibarettir.

 

Siyasi, toplumsal ve insani krizlerin uzun yıllar boyunca çözümsüz kalmasının temel nedeni, tarafların yıllardır aynı ezberlenmiş cevaplar üzerinden çatışmasıdır. Kürt meselesinde de tarih boyunca herkes kendi "mutlak cevabını" cebinde taşıdı; oysa eksik olan, meselenin kalbine dokunan o "doğru soru"yu sorma cesaretiydi.

 

Yanlış ya da yüzeysel sorular sorulduğu sürece verilen en tutarlı cevaplar bile insanı yanlış bir durağa götürmekten öteye gidemez. "Bu meseleyi nasıl bastırırız?" ya da "Gücü nasıl elde ederiz?" gibi araçsal ve savunmacı sorular, sadece günü kurtaran sığ yanıtlara üretir. Oysa hakiki bir helalleşme ve kalıcı bir barış, zihnin konfor alanını sarsan doğru sorularla mümkündür:

 

"Biz birbirimizin varlığında ve kimliğinde kendi hakikatimizi tanımaya hazır mıyız?"

 

"Güvenliği ve adaleti birbirine alternatif kılmadan, ortak bir geleceği insani değerler temelinde nasıl inşa edebiliriz?"

 

Cevaplar katılaştırır, sınır çeker ve savunmaya geçirir; doğru soru ise dinlemeye, anlamaya ve ortak bir zeminde buluşmaya alan açar. Kürt meselesinde yıllardır tekrar eden döngüyü kıracak olan şey, herkesin kendi katı cevaplarını bir kenara bırakıp, ötekini gerçekten anlamaya yönelik o doğru ve cesur sorunun etrafında kenetlenmesidir. Çünkü gerçek bir çözüm, hazır cevapların dayatılmasıyla değil, birlikte sorulan nitelikli soruların rehberliğinde başlar.

 

Hayatı, sanatı, bilimi ve insan ilişkilerini anlamlı kılan şey, elimizde tuttuğumuz cevapların çokluğu değil, sormaya cesaret ettiğimiz soruların niteliğidir. Zihni özgürleştiren, bakış açısını genişleten ve ruhu olgunlaştıran yegâne güç, doğru sorunun rehberliğinde çıkılan o bitimsiz yolculuktur. Cevaplar durdurur, doğru soru yürütür.