Melek Avci

 

ENQERE - Akademîsyena aştiyê Nazan Ustundag bal kişand ser du mijarên sereke ji bo pêşveçûna pêvajoyê û got: "Ya yekem azadiya Birêz Ocalan e, bidestxistina statuya wî û misogerkirina têkiliya wî ya tevahî bi cîhana derve re. Ya duyemîn jî misogerkirina şert û mercên ku PKK, tevî rêberên wê û her wiha bikevin nav jiyana siyasî." 

 

Bi pejirandina "qanûna çarçove" ya ku di çarçoveya Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk de hatiye amadekirin, tê payîn ku derbasî qonaxa pêkanînê bibe. Lijneya Şopandin û Nirxandinê ku piştî pejirandina qanûnê hatiye damezrandin, di 24'ê Tebaxê de di bin serokatiya Cîgirê Serok Cevdet Yilmaz de civîna xwe ya yekem li dar xist. Di civînê de biryar hat dayîn ku 4 komîteyên binî werin avakirin û xebatên pêkanînê bi rêya van komîteyan werin meşandin. 

 

Yek ji mijarên sereke yên nezelalî û nîqaşê di vê pêvajoyê de rola Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan e. Tevî ku ew di vê pêvajoyê de aktorekî sereke ye jî, pirsa gelo rola wî divê bi pêvajoya bêçekkirinê ve sînordar be û di çarçoveyek teng de were nirxandin yek ji xalên nîqaşê ye. Li gel van nezelaliyan, nîqaşên din ên sereke ev in: gelo pêvajo dê tenê bi bêçekkirinê ve sînordar be, çawa çarçoveya siyaseta demokratîk dê were berfireh kirin û li ser bingeha qanûnî beşdariya kadroyên serokatiya PKK'ê di jiyana siyasî de dê were misoger kirin.

 

Akademîsyena Aştiyê Nazan Ustundag, têkildarê mijarê ji ajansa me JINNEWS'ê re axivî. 

 

'Xezeke têkoşînê bê destnîşankirin'

 

Nazan Ustundag, destnîşan kir ku ev pêvajo di nav avahiyek dewletek otorîter de pêk tê û divê hêvî û derfet ji perspektîfek rastîn lê bi israr werin îfade kirin û got: "Em her tim vê dibêjin: Şert û mercên 2013'yan niha tune ne. Ev pêvajo di cîhanek cûda û di bin rejîmek cûda de pêk tê. Di vê wateyê de, rastiya ku ew di çarçoveya danîna çekan de, wekî ku tê xuyakirin, tê sînordar kirin, bê guman pirsgirêk e. Divê em vê yekê eşkere bikin û li dijî wê şer bikin. Lê em dikarin bibêjin ku ew ne pir ecêb e. Mesele li vir ew e ku xêzek têkoşînê were destnîşankirin û raya giştî di çarçoveya vê têkoşînê de were seferber kirin. Ji aliyekî din ve, ez bawer dikim ku pir girîng e ku mirov vê yekê fêm bike: Ji bilî vê qanûna çarçove ku bi rengek pirsgirêka Kurd çareser dike an jî wekheviya xwestî dide Kurdan, em dixwazin ku ev qanûn di dawiyê de zemînek biafirîne ku têkoşîna ji bo van hemî tiştan bêyî çekan were meşandin. Divê em di derbarê vê yekê de zelal bin. Ez nafikirim ku hewcedariya pir tevliheviyê heye. Gelek aliyan jî ev yek diyar kirine. Ji ber vê yekê, tiştê ku divê em binirxînin ev e ku gelo piştî vê qanûnê çi were kirin, dê zemînê ji bo têkoşînên wekî wekhevî û xweseriyê ava bike.”

 

Diyarkirina statuya Abdullah Ocalan

 

Nazan Ustundag diyar kir ku astengiya herî mezin a li pêşiya pêvajoyê hîn jî neafirandina şert û mercên azad e ku dê bihêle Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan bi cîhana derve re têkilî dayne û wiha bi lêv kir: "Gelek şîrove ji tevgerê li ser vê mijarê tên. Daxuyanî ji serokên tevgerê hatine. Heta berî ku ev qanûn were derxistin jî, Bahçelî daxuyaniyek dabû ku divê Birêz Abdullah Ocalan statuyek hebe. Em dikarin bibêjin ku ev niha astengiya herî mezin a li pêşiya pêvajoyê ye. Ji ber ku ji destpêkê ve, îradeya aştiyê û ev rê; veguherîna rêxistinê, veguherîna civakî, veguherîna hevrêz a çar perçeyên Kurdistanê. Ew kesê ku xwedî raman û kiryarên têkildarî van hemûyan bû. Ew hîn jî wisa ye. Ji ber vê yekê, ev kesê ku xwedî raman û çalakiyan e, bê guman hewce dike ku rolek pir çalaktir di rêvebirina pêvajoyê de bigire. Niha, bo nimûne, ew dikare wiha be: Her çend ew endamê komîsyonê be jî, heke şert û merc ji wî re werin peyda kirin ku ew dikare mîna endamên din ên komîsyonê bi girseyên berfireh re bicive, komîteyên cûrbecûr ava bike û ji şîretan werbigire. Van komîteyên binî û têkiliyên xwe bi rêxistina xwe re bîne çarçoveyek domdartir û sîstematîktir, wê hingê ev endametî dikare were qebûlkirin. Lê bêyî van mercan, di bin şert û mercên pir cuda ji yên endamên din. Bê guman, fêmkirina vê yekê çawa dibe zehmet e. Bi rastî, wekî ku niha xuya dike, ev astengiya herî mezin a di pêvajoyê de ye."

 

'Divê ev têkoşîn ji perspektîfek demdirêj were dîtin'

 

Nazan Ustundag behsa pêşveçûna hêdî ya pêvajoyê li hember pêşketinên li Rojhilata Navîn û hevkêşeya ku bi lez diguhere kir û ev tişt destnîşan kir: "Bê guman, hîn jî gelek tişt hene ku werin kirin di derbarê pêdiviyên qanûnê û qanûnîkirina bêtir de û ka rêberên PKK'ê û yên ku ji qanûnê hatine derxistin dê çawa werin nav kirin. Têkoşînek mezin heye. Divê ev têkoşîn ji perspektîfek demdirêj were dîtin. Lê ji hêla din ve, divê em vê yekê jî bibînin: Nezelalî... Wekî ku Şebnem Oguz di gelek gotaran de diyar kiriye, nezelalî di rastiyê de di rejîmên otorîter de xwezayî ye. Rêvebirina wekî ku ew dixwazin bi nezelal hiştina demê, bi vî rengî ji aliyekî ve her kesî bi awayên diyarkirî ditirsînin û ji aliyê din ve wan aram dikin, rêbazek e ku ji hêla rejîmên otorîter ve pir caran tê bikar anîn. Li dijî vê yekê, pêdivî ye ku mirov demkîbûna xwe biafirîne. Nûçeyên şehîdên ku digihîjin Kurdistanê û şîna li Kurdistanê kêliyek girîng bû ku gelê Kurd demkîbûna xwe îdîa kir û jiya. Bi rastî, fêmkirina ku ev mijar çiqas dûr e ku ew têkoşînek 40 salî ye ku heya jiyana piştî mirinê dirêj dibe, ji hêla ve pir girîng bû. Xwe di vê demê de bi cih dikin. Lê wekî ku we got, bê guman, hin tişt jî hene ku divê zû werin çareser kirin, li gorî şert û mercên heyî."

 

Guherîn neguherîna civakê

 

Nazan Ustundag, destnîşan kir ku di ceribandinên aştiyê de hin beş û hêzên civakê li dijî çareseriyê li ber xwe dane û wiha axivî: "Bê guman, divê em li vir xiyalbaz nebin. Beşek girîng a civakê naguhere. Ji ber ku nêzîkatiyên faşîst, baviksalar û kapîtalîzm di damarên civakê de kûr in. Niha, dema ku hûn li Îrlandayê an Afrîkaya Başûr dinêrin çi dibe? Binêrin, par li her du welatan êrîşên nijadperest ên pir mezin çêbûn. Yek Îrlanda bû, ya din Afrîkaya Başûr bû. Ewqas sal derbas bûn, ne wisa? Ev wekî pêvajoyên aştiyê yên baş têne binavkirin, lê hilweşînek civakî ya ewqas kûr heye ku me dît ku Protestanên Îrlandî, yên ku berê Katolîkan dikuştin an jî cudakarî li dijî Katolîkan dikirin, li kolanan êrîşî koçberan dikirin. An jî me dît ku reşikên Afrîkaya Başûr, yên ku berê ji ber apartheidê gelek êş kişandin, êrîşî reşikên din ên li parzemînê dikirin ji ber ku ew koçber in. Ne rast e ku mirov li bendê be ku veguherînek wisa tevahî hebe. Lê ev heye: Di civaka Tirkiyeyê de, wekî di van hemî mînakan de, kesên ku demek dirêj e ji bo aştiyê şer dikin hene, ku aliyek wan a zelal heye, Dema ku fêm dikin ku PKK çekdar e, gelek kom hene ku wekheviya Kurdan diparêzin, her çend ew carinan li dijî çekan bin jî. Niha, ev kom di vê pêvajoyê de hêdî hêdî xuya dibin."

 

'Alîgirê çareseriyê dê xurt bibe'

 

Nazan Ustundag, wiha bal kişand ser alîgirên Çarşiyê: "Yek ji van alîgirên Çarşiyê bûn. Serdanên alîgirên Çarşiyê ligel alîgirên Amedsporê û daxuyaniyên paşê yên serokên wan girîng bûn. Ji bo civakîbûnê amûr hewce ne, Ev tiştên pir girîng bûn. Niha, gelo hemî alîgirên Beşîktaşê guherîne? Na. Çarşiyê xwedî taybetmendiyek e. Çarşi bi salan e wiha ye. Lê Çarşi karibû xuya bibe, karibû vê bike. Bi heman awayî, ji hevpeyvînên ku Sabahat Tuncel dane, em fêr dibin ku dê civînek jinan hebe û dibe ku ji vê konferansa mezin a jinan komîteyek çavdêriyê ya nefermî derkeve. Ev jî pir girîng e. Rêxistinên mafên mirovan, sendîka dikarin tiştên bi vî rengî bikin. Ev pêvajo, em bixwazin an nexwazin, rê li ber çalakbûna di vî warî de vedike. Divê em amûrên ku dê kesên ku bi salan e têdikoşin û ciwanên ku nû tevlî vê têkoşînê dibin bibînin û biafirînin. Sedema ku me mînaka Beşîktaşê da ev e ku ew amûrek nediyar bû. Ew tiştek bû ku me pir caran rastî wan nayên. Lê girîng e ku beşên din ên civakê di tiştên wiha de xuya bibin û bi awayekî erênî bibêjin, 'Em vê çareseriyê dixwazin, em baweriya xwe bi vê çareseriyê tînin.' Rastiya ku kesek derdikeve pêş û dibêje, 'Bê guman ev çareserî gelek xetereyan dihewîne, lê em piştgiriyê didin vê veguherînê', heta ji me bêtir jî hêvî dikin, Bi raya min rêyek e ku alîgirê çareseriyê xuya û xurt bibe."