HABER MERKEZİ - Avrupa Parlamentosu’ndaki Kürt konferansında konuşan İlham Ehmed, “Biz bu ülkenin gerçek ortakları olmak istiyoruz. Kürtler olarak eşit ve temel ortaklar olmak istiyoruz” diyerek, kalıcı barış için kurumsal ve yasal güvencelerin sağlanması gerektiğini vurguladı.

 

Belçika’nın başkenti Brüksel’deki Avrupa Parlamentosu’nda (AP) 14 Ekim’de düzenlenen resepsiyonla başlayan Kürt konferansı, ikinci gününde devam etti. Konferansın öğleden önce gerçekleştirilen ikinci ve üçüncü oturumlarında, Ortadoğu’daki jeopolitik değişimler, demokratik dönüşüm, Kürt birliği ve kadınların barışın inşasındaki rolü ele alındı.

 

Konferansın ikinci oturumu, “Orta Doğu bir dönüm noktasında: Jeopolitik değişimler, demokratik dönüşüm ve barış arayışı” başlığıyla gerçekleştirildi. Gazeteci Dilek Odabaşı’nın moderatörlüğünü yaptığı oturumda, Ankara Üniversitesi’nden Doğu Ergil, gazeteci Amed Dicle ve ABD’deki Baltimore Üniversitesi’nden Colin Starger konuştu.

 

Güvenlik politikalarının krizi

 

Doğu Ergil, güvenliğe bu kadar yatırım yapılmasına rağmen neden bu kadar az barış üretildiğini sorarak, güvenlik üzerine inşa edilen politikaların içinde bulunduğu derin krize dikkat çekti. Küresel alandaki askeri, jeopolitik ve siyasi değişimleri değerlendiren Doğu Ergil, ortaya çıkan durumun çok kutupluluk değil, üst üste binen güvenlik alanları olduğunu ifade etti.Türkiye’deki sürece işaret eden Doğu Ergil, “Demokrasi, toplumsal farklılıkları ve varoluşsal çatışmaları siyasi yollarla yönetebilme kapasitesidir. Siyasi anlaşmazlıkları tamamen ortadan kaldırmaz. Birbiriyle uzlaşamayan tarafların, farklılıklarına rağmen barış içinde bir arada yaşayabilmelerini sağlar. Siyasi sorunların çözümsüz bırakılması ise zamanla kalıcı bir güvensizlik kaynağına dönüşür” dedi.

 

Üç dönüşüm önerisi

 

Demokratik reformların, istikrar sağlandıktan sonra düşünülmesi gereken bir lüks olarak görülmemesi gerektiğini belirten Doğu Ergil, şöyle devam etti: “Demokrasi, sürdürülebilir istikrarın yalnızca bir sonucu değil, aynı zamanda ön koşullarından biridir. Bunu neden söylüyorum? Çünkü sık sık şöyle bir yaklaşım dile getiriliyor: Önce en önemli anlaşma sağlansın, ardından demokratik reformlara geçilsin. Oysa demokratikleşme olmadan barışın kalıcı koşulları oluşturulamaz.”

 

Üç dönüşüm öneren Doğu Ergil, “Birincisi, rejim merkezli güvenlikten insan merkezli güvenliğe geçilmesidir. İkincisi, dışlayıcı ulusal egemenlik anlayışından iş birliğine dayalı bir güvenlik düzenine geçilmesidir” diye belirtti. Doğu Ergil, üçüncü olarak dışarıdan dayatılan çözümler yerine toplumlar tarafından kabul edilen ve yaşatılan çözümlere vurgu yaptı.

 

‘Muhalefet, açılan imkânı demokratikleşme yönünde büyütmeli’

 

Gazeteci Amed Dicle, Türkiye’deki Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne dikkat çekerek, “Bir iktidarla çözüm için görüşmek, onun yönetim anlayışını onaylamak anlamına gelmez. Kürtler, kendi hakları ve gelecekleri için bugün karar yetkisini elinde bulunduranlarla görüşüyor. Muhalefetin sorumluluğu, açılan bu imkânı ülkenin demokratikleşmesi yönünde büyütmek olmalı” dedi.

 

‘Avrupa diplomatik etkisini barış yönünde kullanmalı’

 

Avrupa Birliği (AB) ve Avrupa ülkelerinin sorumluluğuna işaret eden Amed Dicle, şunları söyledi: “Avrupa Birliği siyasi çözüm istiyorsa, Kürt hareketinin kararlarını memnuniyetle karşılamanın ötesinde, devletin atması gereken adımları da gündeme getirmeli. Türkiye’yle ticaretin, yatırımların ve güvenlik ilişkilerinin sürdürülmesi, Kürtlerin haklarının tanınmasına engel değil. Kürtlerle barışmış bir Türkiye’yle bu ilişkiler sürdürülebilir; bölgenin geleceğinde ağırlığı olan Kürtlerle de doğrudan ve uzun vadeli ilişkiler geliştirilebilir. Kürtlerin Avrupa’dan beklentisi, Ankara’yla kurulan ilişkilerin sağladığı diplomatik etkinin barış yönünde kullanılmasıdır. Geçmişte savaş politikalarına destek vermeyi mümkün kılan yakın ilişkiler, bugün çözümü teşvik etmek için de kullanılabilir.”

 

‘Bölgenin yeni siyasi düzenini Kürtler olmadan kurmak mümkün değil’

 

Sürecin sonucunun Türkiye sınırları içinde kalmayacağını vurgulayan Amed Dicle, konuşmasını şöyle sürdürdü: “Ortadoğu yeniden şekilleniyor ve Kürtler bu değişimin merkezinde. Bölgenin yeni siyasi düzenini Kürtler olmadan kurmak mümkün değil. Ankara’nın da Avrupa başkentlerinin de hesaplarını bu gerçeğe göre yapması gerekiyor. Kürt sorununun çözümünü ertelemek, bölgenin geleceğinde karşılarına çıkacak temel bir sorunu ertelemek demektir. Bu nedenle Ankara’nın kararı da, Avrupa’nın tutumu da yalnızca bugünkü süreci etkilemeyecek. Ortadoğu yeniden şekillenirken, Kürt sorununun yeni çatışmaların gerekçesi mi, çözümünün yeni ilişkilerin temeli mi olacağını belirleyecek.”

 

‘Artık değişimin zamanı geldi’

 

Baltimore Üniversitesi’nden Colin Starger, PKK tarafından esir alındığı dönemi anlattı. ABD’nin PKK’yi “yabancı terör örgütleri” listesinden çıkarması gerektiğini belirten Colin Starger, kendi adının PKK’nin listede tutulmasına gerekçe gösterilmesine karşı çıktı. Colin Starger, şöyle konuştu: “1993 yılında beni kaçıran PKK’nin bugün gördüğümüz PKK ile aynı olmadığını, ABD’nin ve Kürtlerle ilişkisinin zaman içinde değiştiğini dikkate aldığımızda, ABD’nin PKK’yi yabancı terör örgütleri listesinden çıkarması gerektiğine kesinlikle inanıyorum. Benim adım, PKK’nin bugün hâlâ bu listede tutulmasını desteklemek için kullanılmamalıdır. Bundan 33 yıl önce başıma gelenler, örgütün bugün bu listede tutulmasını haklı çıkarmak için gerekçe olarak gösterilemez. Artık değişimin zamanı geldi. Bir hukukçu olarak adalet benim için son derece önemli. Adaleti gerçekleştirmeye bağlıyım; yapmaya çalıştığım şey bu. Hukukun üstünlüğü yalnızca adaleti korumayı amaçlamaz; aynı zamanda adaletin gerçekleşmesini sağlamaya çalışır. Gerçek barış esastır, ama sadece silahların susması değil, hakiki barış adalet gerektirir.”

 

Geleceği şekillendiren kadınlar

 

Konferansın üçüncü oturumu, “Geleceği Şekillendiren Kadınlar: Ortadoğu’da Demokratik Dönüşüm, Kürt Birliği ve Barış” başlığıyla yapıldı. Siyaset bilimci Arzu Yılmaz’ın moderatörlüğündeki oturumda, Bielefeld Üniversitesi’nden Atefeh Ramsari, Halkların Demokratik Partisi (HDP) eski milletvekili ve Tevgera Jinen Azad (TJA) aktivisti Sebahat Tuncel ile Rojava temsilcisi İlham Ehmed konuşmacı olarak yer aldı.

 

‘Parçalanmışlık siyasi ve kurumsal uygulamalarla yeniden üretiliyor’

 

Atefeh Ramsari, Kürdistan’ın dört parçasındaki duruma dikkat çekerek, şu değerlendirmelerde bulundu: “Kürtlerin siyasi iradesi tarihsel olarak toprakların bölünmesi, birbiriyle rekabet eden devlet kurma projeleri, sınırları aşan Kürt hareketliliği ve bölgesel güvenlik stratejilerinin etkileşimi içinde şekillenmiştir. Dolayısıyla parçalanmışlık yalnızca coğrafi bir durum değildir; siyasi ve kurumsal uygulamalar aracılığıyla sürekli yeniden üretilmektedir. Buradaki temel çelişki, Kürt meselesinin yönetildiği ulusal çerçeve ile bu meselenin yeniden üretildiği bölgesel ilişkiler arasındadır. Her devletin kurumları, Kürtlerin siyasi taleplerini öncelikle kendi egemenlik, toprak bütünlüğü ve ulusal güvenlik anlayışı üzerinden değerlendirmektedir. Uluslararası diplomasi de büyük ölçüde devlet merkezli bu yaklaşımı güçlendirmiştir. Oysa Kürt meselesi, birbirinden ayrı ve bağımsız azınlık sorunlarının toplamı olarak yeterince anlaşılamaz. Çünkü Kürdistan’ın her bir parçasındaki siyasi koşullar, ilgili devletin toprak sınırlarını aşan ilişkiler tarafından şekillendirilmektedir. Bu mesele, barışın nasıl sağlanacağına ilişkin her türlü tartışmanın merkezinde yer almaktadır.”

 

‘Kürtlerin bağımsız siyasi iradesi tanınmalı’

 

Kürt sorununun çözümünün silahsızlanmaya indirgenemeyeceğini vurgulayan Atefeh Ramsari, sözlerini şöyle sürdürdü: “Kürt meselesinin çözümü; silahsızlanmaya, silahlı çatışmaların sona erdirilmesine ya da Kürt aktörlerin mevcut devlet kurumlarına dahil edilmesine indirgenemez.Kalıcı bir çözüm, Kürtlerin dışlanmasını ve tabi kılınmasını yeniden üreten siyasi ilişkilerin ele alınmasını gerektirir. Bu da yetkinin nasıl paylaştırılacağını, kolektif hakları, demokratik katılımı ve Kürtlerin bağımsız siyasi iradesinin tanınmasını kapsar. Barışın sağlanmasına ilişkin sorumluluk esas olarak Kürt aktörlerin üzerine yüklenemez. Siyasi bir uzlaşmanın koşulları, dört devletin politikaları ve stratejik kararları bölgesel güç dengelerini etkileyen uluslararası aktörler tarafından şekillendirilmektedir.”

 

Kadınların katılımının yarattığı dönüşüm

 

Atefeh Ramsari, kadınların siyasi dönüşümdeki rolüne ilişkin de şunları söyledi: “Bu gelişmelerin önemi, siyasi temsildeki biçimsel değişikliklerin çok ötesine uzanmaktadır. Kadınların katılımı; siyasi bilgi, örgütlenme kapasitesi ve yeni kolektif hareket biçimleri ortaya çıkarmıştır. Bunlar yalnızca belirli kurumların varlığını sürdürüp sürdürmemesi üzerinden değerlendirilemez. Bu durum, kurumsal kazanımların geri alınabilirliği ile siyasi değişimin uzun vadeli koşulları arasında önemli bir ayrım yapmayı gerektirmektedir.”

 

Kadınların kazanımları korunmalı

 

İlham Ehmed ise barışın yasal güvence altına alınmadığı takdirde korunamayacağını belirterek, entegrasyon sürecinde yaşanan sorunlara dikkat çekti. Suriye’deki Arap şovenizmine işaret eden İlham Ehmed, kadınların toplumsal yaşamın ve demokratik dönüşümün inşasındaki rolünü vurguladı.İlham Ehmed, “Kadınlar, yaşamın her alanında, toplumsal yaşamın bütün boyutlarında önemli bir rol üstlendiler. Özgür bir yaşamın ve toplumsal özgürlüğün inşasına katkıda bulundular. Suriye’nin geleceği açısından da önemli bir rol oynadılar. Demokratik ve toplumsal değerler oluşturdular. Ancak Suriye’de ortaya çıkan yeni siyasi koşullarda, halkların kendi yönetimlerini oluşturmak için elde ettikleri kazanımların korunup korunamayacağı belirsizdir” dedi.

 

Kadınların toplumsal ve siyasi hareketlerdeki rolünü sınırlamak, onları siyasetin dışına itmek isteyen yaklaşımların ortaya çıktığını belirten İlham Ehmed, “Mesele, onların yalnızca çalışan konumunda kalması değil, siyasi kararların alınmasında da etkin rol üstlenebilmesidir” diye konuştu.

 

‘Güvenceler sağlanmazsa barış geçici kalabilir’

 

Entegrasyon sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulunan İlham Ehmed, şunları ifade etti: “Biz kalıcı bir barış istiyoruz. Ancak entegrasyonun nasıl gerçekleşeceği ve bunun kalıcı bir barışa nasıl katkıda bulunacağı sorusu henüz açıklığa kavuşmuş değil. Şunu söyleyebiliriz: Barış, gerekli güvenceler sağlanmadığı takdirde yalnızca geçici bir durum olarak kalabilir. Barışı inşa edecek mekanizmalar ve kurumsal güvenceler oluşturulmazsa, her an bozulma ihtimali vardır. Bu nedenle çeşitli sorunlar ortaya çıkmaktadır.”

 

‘Bu ülkenin gerçek ortakları olmak istiyoruz’

 

Kürtlerin varlığının ve kimliğinin tanınması gerektiğini vurgulayan İlham Ehmed, “Kürtler ile Suriye yönetimi arasındaki ilişkilerde temel mesele şudur: Kürtlerin bu devletin içerisinde bir aktör olarak varlıklarının kabul edilmesi ve kimliklerinin tanınması gerekir” dedi. İlham Ehmed, konuşmasını şöyle sürdürdü: “Biz entegrasyon kararı aldık; ancak bu, geri adım atmayı kabul ettiğimiz anlamına gelmiyor. Biz bu ülkenin gerçek ortakları olmak istiyoruz. Kürtler olarak eşit ve temel ortaklar olmak istiyoruz. Bu konuda hem irademiz hem de kararlılığımız var. Bu nedenle atılan adımları geri çevirmek ya da süreci geriye götürmek doğru değildir. Ancak karşılıklı kabul ve karşılıklı tanınma da gereklidir. Devletin de bu konuda daha fazla çaba göstermesi, Suriye toplumunun bütün bileşenlerini bu devletin gerçek ortakları hâline getirecek bir uzlaşma ve yapılanma oluşturması gerekiyor.”

 

‘Avrupa da Kürt meselesinin bir parçasıdır’

 

Oturumda son olarak TJA aktivisti Sebahat Tuncel konuştu. Gerekli adımların atılmaması durumunda daha sert süreçlerin yaşanabileceği uyarısında bulunan Sebahat Tuncel, barışın nasıl kurulacağına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Avrupa’nın Kürt sorununun bir parçası olduğunu belirten Sebahat Tuncel, bu nedenle çözüm konusunda sorumluluk taşıdığını vurguladı. Sebahat Tuncel, şöyle konuştu: “Avrupa da Kürt meselesinin bir parçasıdır. Kürt sorunu bugüne kadar çözülemediyse bunun nedenleri yalnızca Türkiye’deki politikalardan veya bölgesel gelişmelerden kaynaklanmıyor; Avrupa’nın yaklaşımından kaynaklanan boyutları da bulunuyor. Bugün hâlâ bir çözüm sürecinden söz ediyoruz. PKK kendisini feshettiğini ve silahları bıraktığını açıkladı. Buna rağmen PKK, Avrupa’nın terör örgütleri listesinde yer almaya devam ediyor. Biraz önce Amerikalı konuşmacı arkadaşımızın da belirttiği gibi, PKK ABD’nin terör örgütleri listesinde de bulunuyor. Bunu gerçekten sorunun çözümüne yönelik bir yaklaşım olarak değerlendirmek gerçekçi değil.”

 

‘Daha etkili bir tutum ortaya konulmalı’

 

Avrupa’nın bugüne kadarki yaklaşımının yeterince olumlu olmadığını belirten Sebahat Tuncel, umut hakkı ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanması konusunda Avrupa Konseyi’nin uyarıların ötesine geçen etkili adımlar atmadığını vurguladı. Sebahat Tuncel, “Eğer biz bu dünyanın bir parçasıysak yapılması gereken, daha etkili bir tutum ortaya koymaktır. Aksi hâlde burada yalnızca konuşur, ardından dağılırız. Gerçek bir değişim ve dönüşüm yaşanacaksa bunun her yerde gerçekleşmesi gerektiğine inanıyorum” dedi.

 

‘Tekrarlar aşılmalı’

 

Sebahat Tuncel, sözlerini şöyle sürdürdü: “Avrupa Parlamentosu’nda daha önce de konuşma yaptım. Yine Kürt meselesini ve kadınların durumunu ele aldık. Ardından bir süre ara verdim, cezaevine girdim ve yedi buçuk yıl sonra yeniden buradayım. Fakat yine aynı konuları konuşuyoruz. Bu da artık bir tekrar hâline geldi. Bence Sayın Öcalan’ın 25 Şubat tarihli mesajındaki en önemli tespitlerden biri bu tekrarın aşılması gerekliliğidir. PKK’nin feshedilmesinin gerekçelerinden biri de budur. PKK’nin kuruluş koşulları, devlet politikalarından bağımsız olarak, kendi tarihsel bağlamında değerlendirilmelidir. O dönemde Ekim Devrimi’nin etkisi, uluslararası siyasi konjonktür ve bağımsız, birleşik Kürdistan perspektifi, silahlı mücadele biçiminin ortaya çıkmasında etkili olmuştu. Ancak bugün dünya koşulları değişti. Kürdistan’da, Türkiye’de ve Ortadoğu’da koşullar artık aynı değil. Dolayısıyla stratejik mücadele hattının silahlı mücadeleden demokratik siyasete yönelmesi gerektiği vurgulanıyor. PKK’nin de kendi içerisindeki güçlü tekrar döngüsünü aşması gerektiği ifade ediliyor. Bence bu önemli bir tespittir. Ancak tekrar meselesi yalnızca Kürtler, Kürdistan veya Türkiye ile sınırlı değil. Bütün dünyada benzer bir tekrar yaşanıyor. Bu döngüyü aşmak zorundayız.”

 

‘Kürtlerin varlığı tanınmalı’

 

Dünyanın dört bir yanında insanların değişim ve adalet talebiyle sokaklara çıktığını belirten Sebahat Tuncel, şöyle devam etti: “Bugün sokaklarda değişim, adalet ve daha adil bir yönetim isteyen insanlar görüyoruz. Gençler neden sokaklarda? Çünkü değişim talebi yalnızca bizim talebimiz değil; dünyanın dört bir yanındaki insanların talebidir. Bizim buna ek olarak özel bir talebimiz var: Dünya yurttaşlarının sahip olduğu, resmen tanınan yurttaşlık haklarına bizleri de dâhil edin. Çünkü biz yok sayılıyoruz.”

 

Sebahat Tuncel, Kürtlerin varlığının tanınmasının hakların güvenceye alınması açısından temel bir mesele olduğunu vurgulayarak, “Asıl mesele budur: Kürtlerin varlığı tanınmıyor. Varlığı tanınmayan bir halkın haklarını ve hukukunu nasıl güvence altına alabilirsiniz? Bence Sayın Öcalan’ın mesajında öne çıkan önemli konulardan biri de tanınma meselesidir. Kürt kimliğinin ve özgür kimliğin tanınmasını; Kürtlerin kendi sistemlerini kurabilmelerinin ve koruyabilmelerinin kabul edilmesini vurguluyor. Asıl mesele budur. Bunlar gerçekleştiğinde, mücadelenin diğer boyutları da bu temel çerçeve içerisinde ele alınabilir” diye konuştu.

 

‘Kalıcı bir birlik oluşturulmalı’

 

Kürtler arası birliğin önemine de dikkat çeken Sebahat Tuncel, “Kürtler kendi arasında birlikteliği sağlarsa, birlikte yaşadığı halklarla da birlikteliği sağlayabilir” dedi. Sebahat Tuncel, “Birlik, yalnızca dönem dönem yan yana durmak ya da ortak açıklamalar yapmak değildir. Asıl mesele, Kürtlerin demokratik geleceğini ve özgür bir yaşamı birlikte inşa edebilecekleri kalıcı bir birlik oluşturmaktır” vurgusunda bulundu.

 

‘Sayın Öcalan’ın özgürlüğünü talep etmek barışı talep etmektir’

 

Sürecin ilerlemesi için tarafların özgür olması gerektiğini belirten Sebahat Tuncel, Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın özgürlüğünün sağlanmasını istedi. Sebahat Tuncel, “Sayın Öcalan’ın özgürlüğünü talep etmek barışı talep etmektir. Kürtler adına mücadele ediyor, Sayın Öcalan’ın statüsünün tanınması, Kürtlerin siyasi statüsünün tanınmasıdır” diyerek sözlerini tamamladı.