Melek Avcı

 

ANKARA - Süreçte, MİT Başkanı İbrahim Kalın'ın demokratikleşme ve ek yasal düzenlemelere ilişkin açıklamaları yeni bir aşamanın işareti olarak değerlendirilirken, Kürt Özgürlük Hareketi ise resmi statü, hukuki güvenceler ve demokratikleşme adımları atılmadan sürecin ilerleyemeyeceğini söyledi.

 

Geçtiğimiz haftalarda Barış ve Demokratik Toplum Süreci'nde yeni aşamaya geçilmesine ilişkin tartışmalar başladı. PKK'nin fesih kararı, silah bırakma töreni, Türkiye'den çekilme ve bazı stratejik alanları boşaltma adımlarının ardından sürecin hukuki ve siyasi boyutunda beklenen gelişmeler henüz tamamlanmadı. Meclis'ten geçen çerçeve yasanın uygulanması, kapsam dışında kalan Kürt Özgürlük Hareketi kadrolarına ilişkin yeni düzenlemeler, Meclis İzleme Komisyonu'nun kurulması ve Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın resmi statüsünün tanınması ise sürecin temel gündemleri arasında yer alıyor.

 

Sürecin durağanlaştığına ilişkin tartışmalar sürerken, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş ve MİT Başkanı İbrahim Kalın'dan arka arkaya açıklamalar geldi. İktidar kanadı sürecin "planlandığı şekilde ilerlediğini" ve silahsızlanmanın tamamlanmasının ardından yeni aşamaya geçileceğini belirtirken, Kürt Özgürlük Hareketi ise tek taraflı adımlarla ilerleyen sürecin mevcut haliyle devam edemeyeceğine defalarca kez işaret ederek, somut adım çağrısında bulunmuştu.

 

MİT'in mesajları 

 

Ankara'da 9 Kasım'da düzenlenen "Ortadoğu'da Yeni Bir Bölgesel Toplum Sözleşmesi Arayışı" konferansında konuşan MİT Başkanı İbrahim Kalın'ın "silahsızlanmanın tek başına Kürt sorununu çözmeyeceğini" ifade etmesi ve demokratikleşme yasalarına duyulan ihtiyacı dile getirmesi, iktidarın bugüne kadar ağırlıklı olarak güvenlik ekseninde yürüttüğü tartışmalardan farklı bir çıkış oldu. 

 

Kürtlerin tarihsel olarak yaşadığı dışlanma, ayrımcılık ve haklardan mahrum bırakılma sorunlarına değinen İbrahim Kalın, demokratikleşme, kapsayıcılık ve toplumsal bütünleşme adımlarının atılması gerektiğini ilk kez iktidar yetkilisi olarak ifade etti. İktidarın bugüne kadar öncelikli olarak PKK'nin silahsızlanmasına ve "örgütsel tasfiye" söylemlerine odaklanan yaklaşımı dikkate alındığında, demokratik reformların çözümün ikinci ayağı olarak tanımlanması elbette önem taşıyor.

 

Söylemlerin karşılığı neler olacak?

 

Ancak bu söylemsel değişikliğin hangi yasal düzenlemelerle karşılık bulacağı henüz net değil. Özellikle Kürtçenin kamusal alandaki statüsü, yerel demokrasi, siyasi tutsakların durumu, kayyım uygulamaları ve demokratik siyasetin önündeki engeller konusunda somut bir takvim açıklanmış veya adım atılmış değil. İbrahim Kalın'ın sözleri bu açıdan yeni bir tartışma başlatırken, demokratikleşmenin silahsızlanma sonrasına bırakılıp bırakılmayacağı sorusu da güncelliğini koruyor.

 

Pedalı çeviren PKK'yi görmeyen tutum!

 

MİT Başkanının konuşmasında dikkat çeken bir diğer başlık ise sürecin yavaşlamasına ilişkin değerlendirmesi oldu. "PKK'nin lider kadrosundan kaynaklanan bir miktar direnç" bulunduğunu söyleyen MİT Başkanı, bununla birlikte Hareket yönetiminin sürece bağlılığını teyit ettiklerini de ifade etti. Ancak Kürt Özgürlük Hareketi’nin bugüne kadar tek taraflı attığı adımlar dünya gündemine girmiş hatta demokratik kamuoyu "artık sıra devlette" diyerek iktidar adım atana kadar yeni bir adım atılmaması gerektiğini de sıkça dile getirmişti. Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın 27 Şubat 2025 tarihli Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı'nın ardından PKK, Mayıs 2025'te gerçekleştirdiği kongrede fesih ve silahlı mücadeleyi sonlandırma kararı aldı. 11 Temmuz'da Süleymaniye'de düzenlenen törenle bir grup Hareket üyesi silahlarını yaktı. Ardından Türkiye'deki silahlı güçlerin çekilmesi ve bazı alanların boşaltılmasına ilişkin adımlar da açıklandı. Örgütün silahsızlanma sürecinin bütünüyle tamamlanmadığı iktidar tarafından belirtilse de fesih, silah yakma ve çekilme kararları, Kürt Özgürlük Hareketi’nin sürecin askeri boyutunda attığı somut adımlar arasındaydı.

 

MİT Başkanı, sürecin ilerleyişini "pedal çevirme teorisi olarak, küçük ancak kesintisiz adımlarla sürdürülen bir çalışma" olarak da tanımladı. Ancak Kürt Özgürlük Hareketi’nin attığı adımlara bakıldığında, söylenilenin aksine, pedalı çevirip bisikleti döndüren Hareket iken, iktidar diğer uçta bekler pozisyonda. MİT Başkanının, demokratikleşmenin silahsızlanmayla birlikte yürütülmesi gerektiğine ilişkin sözleriyle mevcut uygulamalar arasındaki mesafe kapanmış değil.

 

Üst düzey yöneticiler için ek yasa tartışması

 

MİT Başkanının öne çıkan söylemlerinden biri de çerçeve yasada kapsam dışı kalan Kürt Hareketi'nin üst düzey kadroları için ek yasal düzenlemelere ihtiyaç duyulduğuna ilişkin oldu. Bu açıklama, tam da mevcut yasal çerçevenin silahsızlanma ve demokratik siyasete geçişin bütün ihtiyaçlarını karşılamadığı yönündeki eleştirilerle de kesişiyor. MİT Başkanının ek yasalara ilişkin bu söylemi, MGK kararı sonrası Meclis'in önümüzdeki günlerde yeni düzenlemeleri gündemine alma ihtimalini güçlendiriyor. Ancak bu düzenlemelerin kapsamı, hangi kesimleri içereceği ve ne zaman çıkarılacağı hakkında henüz somut bir tartışma yürütülmedi.  

 

Kürt Özgürlük Hareketi: Süreç bozulmadı ancak ilerlemiyor

 

İktidar sözcülerinin sürecin planlandığı şekilde ilerlediğine ilişkin açıklamalarına karşılık ana aktör Kürt Özgürlük Hareketi'nden farklı değerlendirmeler geliyor. KJK Yürütme Konseyi Üyesi Çiğdem Doğu, 10 Kasım'da verdiği röportajda sürecin bozulmadığını ancak istenilen biçimde ve hızda da ilerlemediğini söyledi. Çiğdem Doğu, iktidar yetkililerinin "sürecin sorunsuz ilerlediği" yönündeki değerlendirmelerine karşılık, henüz yerine getirilmeyen yükümlülüklerin bulunduğunun altını çizdi. Sürecin yalnızca silahsızlanma meselesi olarak ele alınamayacağını vurgulayan Çiğdem Doğu, Kürt sorununun demokratik çözümü ile Türkiye'nin demokratikleşmesinin birlikte yürütülmesi gerektiğini ifade etti. Çiğdem Doğu'nun açıklamalarında dikkat çeken bir diğer başlık ise iktidarın sürece yaklaşımı oldu. AKP hükümetinin barışın yaratacağı siyasal sonuçlar karşısında çekinceler taşıdığını belirten Çiğdem Doğu, ilerlemenin önündeki engellerin bu yaklaşımda aranması gerektiğini de söyledi. Bu değerlendirmeye baktığımızda iktidar sözcülerinin iddia ettiğinin aksine; sürecin durağanlığının Kürt Hareketi'nin direncinden ziyade devletin siyasi ve hukuki adımları atmadaki tutuk yaklaşımından kaynaklandığı görülüyor.  

 

Statü temel gündem

 

Kürt Özgürlük Hareketi'nin açıklamalarında öne çıkan temel başlıklardan biri de Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın süreçteki rolünün resmi olarak tanımlanması. KCK Yürütme Konseyi Eşbaşkanı Bese Hozat'ın daha önce yaptığı açıklamalarda Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın Barış ve Siyasallaşma Koordinatörü olarak çalışmalarına başlamasının önemi vurgulanmış, resmi statü tanınmadan yeni adımların atılamayacağı belirtilmişti. Çiğdem Doğu da son açıklamasında benzer bir yaklaşım ortaya koyarak Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın özgür koşullarda çalışamadığı ve sürece aktif katılamadığı bir durumda ilerlemenin mümkün olmayacağını belirti. İmralı'da Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın çalışma koşullarına ilişkin bazı düzenlemeler gerçekleşmiş olsa da bunların resmi statü anlamına gelmediği DEM Parti İmralı Heyeti tarafından da vurgulanmıştı. 

 

Barış ve Siyasallaşma Kurulu'nun çalışma esasları, kimlerden oluşacağı belirlenerek bu kurulun çalışmalara başlaması ve Kürt Halk Önderi'nin koordinatörlük rolünün tanınması, yeni aşamaya geçişin önemli koşulları olarak değerlendiriliyor.

 

İzleme Komisyonu için görüşmeler başladı

 

Sürecin parlamentodaki ayağında ise Meclis İzleme Komisyonu'nun kurulmasına yönelik çalışmalar devam ediyor. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan'ın silahsızlanmanın tamamlanmasının ardından yeni aşamaya geçileceği yönündeki açıklamalarının ardından Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş siyasi partilerle görüşmelere başladı. Numan Kurtulmuş DEM Parti, CHP, AKP ve Yeni Yol Grubu ile yaptığı görüşmelerde komisyonun yapısı, üye sayısı ve çalışma esasları gündeme geldi. Ancak komisyonun hangi yetkilerle faaliyet yürüteceği henüz netleşmedi. DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları ise Koza TV'nin yayınında bu komisyonun Aralık'ta kurulabileceğini belirtti. Daha önce kulislere yansıyan bilgilere göre iktidar, her siyasi partiden bir üyenin yer aldığı, sınırlı yetkilere sahip dar bir komisyon oluşturulmasından yana. Muhalefet partileri ise komisyonun yalnızca silahsızlanma sürecini izleyen bir mekanizma olarak kalmaması, demokratikleşme yasalarının da tartışıldığı daha geniş bir parlamenter yapıya dönüştürülmesi gerektiğini savunuyor. Özellikle komisyonun birkaç toplantının ardından çalışmalarını tamamlayacak şekilde yapılandırılması, Meclis'in süreçte üstleneceği rolü sınırlandırabileceği gerekçesiyle eleştiriliyor.

 

İmralı'ya ziyaretler

 

Sürecin ilerlemesine ilişkin bir diğer gündem ise İmralı'ya yönelik ziyaretler. Daha önce gazetecilerin ve akademisyenlerin İmralı'ya giderek Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan ile görüşebileceğine ilişkin açıklamalar yapılmasına rağmen, başvuruların sonuçlandırılmasına yönelik somut bir gelişme yaşanmadı. Çiğdem Doğu da açıklamasında İmralı'daki görüşme koşullarının genişletilmesi ve Kürt Halk Önderi'nin toplumla daha doğrudan iletişim kurabilmesinin sağlanması gerektiğini belirtti. Kürt Hareketi açısından gazetecilerin, akademisyenlerin ve farklı toplumsal kesimlerin İmralı'ya gitmesi, sürecin şeffaflaşması ve barış tartışmalarının toplumsallaşması bakımından önemli görülüyor. 

 

Yeni aşamanın koşulları netleşecek mi?

 

İktidar ve Kürt Hareketinden gelen son açıklamalar, sürecin devam ettirilmesine ilişkin iradenin korunduğunu ancak ilerleme koşullarında farklı yaklaşımların bulunduğunu ortaya koydu. İktidar silahsızlanmanın tamamlanmasını ve MGK değerlendirmesini sonraki yasal aşamalar için belirleyici görürken, Kürt Hareketi demokratikleşme adımlarının, resmi statünün ve hukuki güvencelerin daha fazla ertelenmemesi gerektiği görüşünde. Meclis İzleme Komisyonu'nun kurulması, Barış ve Siyasallaşma Kurulu'nun faaliyetlerine başlaması ve Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın süreçteki rolünün resmileştirilmesi de çözüm bekleyen başlıklar arasında. Dolayısıyla önümüzdeki günlerde iktidarın hukuki ve demokratikleşme alanındaki taahhütlerini somut olarak nasıl hayata geçireceği süreçte belirleyici olacak. Sürecin yeni aşamasına geçilip geçilmeyeceği Meclis'te yapılacak düzenlemeler ve sahada atılacak somut adımlarla bu ay açıklık kazanacak. Süreç açısından kritik bir aya girmiş bulunmakla birlikte, aktörlerden gelen karşılıklı ve peş peşe açıklamalar somut adımlar noktasında süreçte bir hızlanmanın yaşanacağına işaret ediyor.