AMED – Demokratik Dil Kurumları’nın düzenlediği Kürt Dil Konferansı’nda ilk gün oturumlarında Kürtçenin hukuki statüsü, anadilde eğitim ve kültür-medya alanındaki rolü ele alındı; konuşmacılar dilin yasal güvenceye alınması gerektiğini vurguladı.

 

Demokratik Dil Kurumları, “Statüden eğitime kadar müzakere için yeni bir çerçeve” şiarıyla düzenlediği Kürt Dil Konferansı, “Kürtçenin hukuki statüsü” başlıklı ilk oturumla devam etti. Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) Amed Şubesi Kürt Dil Komisyonu Eşsözcüsü Mehmet Emin Gökdemir’in moderatörlüğünde gerçekleşen oturuma, Halkların Demokratik Partisi (HDP) Eş Genel Başkanı Cahit Kırkazak, Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Dil, Kültür ve Sanat Komisyonu Eşsözcüsü Cemile Turhallı ve Ekrem Koçbaşı konuşmacı olarak katıldı.

 

İlk olarak Cahit Kırkazak, “Anadil hakları nelerdir ve kamuoyunda bunların uygulanmasına dair örnekler nelerdir?” başlıklı sunum yaptı. Dünyada resmi statüye sahip dillere dair örnekler veren Cahit Kırkazak, “Dil konusunda kolektif bir hak söz konusudur. Dil, aynı zamanda bir köprü işlevi gören ortak bir hafızadır” dedi.

 

‘Anayasa mutlaka değiştirilmeli ve dilimiz güvence altına alınmalıdır’

 

1924, 1961 ve 1982 anayasalarına dikkat çeken Cemile Turhallı, şunları kaydetti: "Bu anayasalarda devletin resmi dili Türkçedir. Biri resmi dilin Türkçe olduğunu belirtir; diğeri ise toplumun dilinin Türkçe olduğunu ifade eder. Türkiye bu yasayı çıkardı ve Kürdistan'ın diğer bölgelerinde de dayatmak istedi. Devlet, kendi sistemini inşa etmek amacıyla hayatın her alanında yasalar çıkardı ve bunları uyguladı. Halkımız 1925'ten bu yana direndi, asla boyun eğmedi ve dilini bugüne kadar taşıdı. Kürtlerin ve Ermenilerin köy ve şehirlerinin tüm isimleri değiştirildi. 1957'ye kadar tüm isimler değiştirilmişti.

 

Bu durum günümüzde de devam ediyor; köylerimizin isimlerini hala kabul etmiyorlar. Kendimize şu soruyu sormalıyız: ‘Bu sorunu nasıl çözebiliriz?’ Yeni bir süreçten geçiyoruz. İtiraz ettiğimiz için bu inşa süreci başladı. Bunu kabullenmeli ve ona göre hareket etmeliyiz. Adımlar atılacaktır. Anayasa mutlaka değiştirilmeli ve dilimiz yasal güvence altına alınmalıdır. Ancak yapabileceğimiz pek çok şey var ve bunları hayata geçirmeliyiz. Alfabe yasası, dilimizi kullanmamıza izin vermiyor. Eğer dilimizi yasal bir statüye kavuşturursak, bunun yaşam üzerinde bir etkisi olacaktır. Bunun için çalışmalıyız. Yasalar aracılığıyla belediyelere bazı yetkiler verilmeli; ancak o zaman kendi alfabemizi kullanabiliriz.”

 

Kürt Dil Eğitmeni hukukçu Ekrem Koçbaşı, "Kürtçenin statüsüne ilişkin uluslararası antlaşmalar ve normlar nasıl uygulanabilir ve bunlardan nasıl yararlanıla bilinir?” başlıklı konuşma yaptı. Ekrem Koçbaşı, dillerin korunmadığına dikkat çekerek uluslararası hukuk kapsamındaki eğitim haklarına değindi.  

ANADİLDE EĞİTİM

 

İlk oturum, soru-cevap kısmının ardından son buldu. 

 

İkinci oturum: 'Anadilde eğitim'

 

Ardından, “Anadilde eğitim” başlıklı ikinci oturuma geçildi. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (Eğitim Sen) 3 No’lu Şube Eşbaşkanı Gülser Sargül’ün moderatörlüğünde gerçekleşen oturumda, Mardin Artuklu Üniversitesi’nde Kürt Dil Edebiyatı Bölümünde Öğretim Görevlisi olan Dr. Resul Geyik, Akademisyen-Yazar Übeydullah Pilatin ve yazar ve dil eğitmeni Feride Akturan konuşmacı olarak yer aldı.

 

İlk olarak konuşan Resul Geyik, “Anadilde eğitim nasıl uygulanmalı?” başlığıyla sunum yaptı. Anadilde eğitimin yol ve yöntemlerine değinen Geyik, Kürtçede kaynağın çok olduğunu belirterek, çocukların kendi dilini öğrenmesi gerektiğini kaydetti. Übeydullah Pilatin de “Demokratik ulus perspektifinde eğitim modelinde; eğitmen yetiştirmeye ilişkin pedagojik modeller nelerdir? Müfredat ve eğitim materyalleri nasıl hazırlanmalıdır?” başlıklı konuşma gerçekleştirdi. 

 

‘Anadilde eğitim lüks değil, temel bir hak'

 

Öğrenciler kendi dillerinde eğitim gördüklerinde edindikleri bilgileri daha kolay ve daha iyi kavradıklarını, duygusal dünyalarının da daha olumlu bir yapıya büründüğünü dile getiren Feride Akturan, “Toplum içinde kendi dilleriyle var olan bireyler hem kendilerini daha özgür hissederler hem de kültür ve kimliklerini gelecek nesillere aktarırlar. Bu husus, eğitim sisteminde demokratik bir temel teşkil eder. Öğrencilerin toplum içinde kendi dillerini konuşmaları ve bu dillerin kabul görmesi, toplumsal barış ve istikrarın da daha sağlam temellere oturmasını sağlar. Bu gerçek apaçık ortada olmasına rağmen, devlet sisteminde öğrencilerin başka bir dili konuşmaya zorlanması ciddi sorunlara yol açmaktadır. Anadilinde eğitim bir lüks olarak değil, temel bir hak ve ulusal bir talep olarak görülmelidir” ifadelerini kullandı.

 

Kültür ve medya alanı

 

Ardından, Gazeteci Mehmet Şahin’in moderatörlüğünde, “Kültür ve Medya” başlıklı 3’üncü oturuma geçildi. Bu oturumda da Kadın Kültür Sanat ve Edebiyat Derneği (KASED) Başkanı Saliha Ayata, Veysi Varlı ve Gazeteci Ferhat Akıncı konuşmacı olarak yer aldı. “Dilin korunmasında kültürün rolü” başlığı altında konuşan Saliha Ayata, “Dil kültürü, kültür de dili yaratıyor. Bu ikisi güçlü bir şekilde bir birini etkiliyor. Kültürden bahsederken dilsiz bahsedemezsin, dilden bahsederken de kültürsüz bahsedemezsin. Kürt halkı var, dili var ama bu kültürsüz büyüyemez. Kültür ve dil bir birinin savunucusu. Bir şeyin varlığından da bahsederken de yine kültürsüz bahsedemezsin. Yaşamda var olan ilişkilerin tamamına kültür diyebiliriz. Kültür Kürtler için yüz yıldır nasıl ilerlemiş? Kültür bizim için kendini ifade edebileceğin bir zemin olmuş. Kürt halkı kültürü kendini anlatabileceği bir zemin olarak görme mecburiyetinde kalmış” şeklinde konuştu.

 

Kürtlerin kültürüne dönük yasaklamalara, engellemelere dikkat çeken Saliha Ayata, Kürtlerin yoğun bir şekilde buna maruz bırakılmasına karşın, amansız bir mücadele de yürüttüğüne dikkat çekti. 

 

Sanatçı Veysi Varlı ise “Dilin korunmasında sanatın rolü” başlıklı konuşma gerçekleştirdi. Kürt kültürünü ayakta tutan şeyin müzik sanatı olduğunu dile getire Varlı, “Müzik her defasında, her an, her yere ve her yöne ulaşıyor. Müzik bir dil, bir kimliktir; yaşamın kimliğidir” diye konuştu. Varlı, dilin sanat üzerindeki etkisine dikkat çekti.  

 

‘Özgür Basın hem okul hem de akademi rolünü oynadı’

 

“Dil farkındalığı oluşturmada medyanın rolü” başlığı altında sunum yapan Ferhat Akıncı, medyada yer almayan dillerin yavaş yavaş kaybolduğuna dikkat çekerek, Özgür Basın’ın bu noktadaki önemine vurgu yaptı. Ferhat Akıncı, şöyle konuştu: “Kürtlerin Lozan Antlaşması’na kadar da medreseleri vardı; medreselerde Kürtçe konuşuyorlardı. Lozan imzalandıktan, Kürdistan parçalandıktan sonra, Kürt dili statüye kavuşamadı. Kürt basını, Özgür Basın haberleri ulaştırmanın yanı sıra hem okul hem de akademi rolünü oynadı. Okul rolünü oynadı; çünkü hem gazetelerde hem radyolarda hem de televizyonlarda Kürtçe yayınlar yaptı. Kürt dili nasıl konuşulur diye izliyorduk. Bu şekilde okul görevi gördü. Bu açıdan Kürt medyanın rolü çok büyüktü. Akademi rolünü de oynadı. Kürt dili üzerindeki çalışmalarında, doğru yazma, konuşma konusunda da etkili oldu. Azadiya Welat bu açıdan bir hat oluşturdu.” 

 

Konuşmaların ardından soru-cevap kısmıyla sona eren konferans, yarın da sürecek.