Hiçbir şey eskisi gibi olmayacak…
- 09:10 19 Kasım 2026
- Güncel
Aysel Işık
ŞENGAL - 74 fermanın izleri ve ardından bırakılan binlerce yaşam… Şengal 11 yıl öncesini unutmadı, fakat hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağını da bugün tüm dünyaya gösteriyor.
Güneşle güne uyananların hikâyesidir bu…
İnsanlığın yaşam bulduğu bu topraklarda doğayla arasındaki diyalektiği en uyumlu şekilde sürdürenler, kimi zaman toprağa, kimi zaman güneşe, kimi zaman da kendini yenileyen her bir canlıya minnettarlığını dile getirmiştir. İşte güneşle (Roj) güne başlayan Êzidîlerin hikâyesi de doğanın hikâyesiyle benzerlik taşır. Tıpkı doğa gibi, tüm zorluklara ve zorbalıklara rağmen kendini yeniden yeşertmeyi başarmıştır.
Bu yazıyı neden kaleme aldığımı, nereden esinlendiğimi ise kelimelerim yettiğince anlatmaya çalışacağım…
Yakın zamanda, 26 Ekim’de Şengal’de Irak Hükümeti ile Êzidîlerin özsavunma birimleri YBŞ ve YJŞ arasında entegrasyon süreci başladı. Bu süreçle birlikte, 74 fermandan geçirilen bir halkın statüsü ve hakları da yeniden gündeme geldi. Bundan 11 yıl önce yakından tanıma fırsatı bulduğum Êzidî halkının bugün geldiği aşamayı ve bu süreci yakından takip etmek için Şengal’e doğru yola çıktım. Heyecanla çıktığım bu yolculukta, değişimin en somut hâline tanıklık edeceğimi biliyordum. Güneşle güne uyanan bu halkın bugün geldiği aşamayı görmek, benim açımdan hem heyecan verici hem de anlamlıydı.
Ancak gördüklerimi ve hissettiklerimi daha iyi anlatabilmek için öncelikle Êzidî halkını nasıl tanıdığımdan söz etmem gerekiyor. Çünkü geçmişte tanık olduklarım, bugün karşılaştığım değişimi anlamlandırmam açısından önemli bir yerde duruyor.
Tarih 3 Ağustos 2014’ü gösterdiğinde, yılın en sıcak günlerinden birinde, Şengal’de yaşananlar herkesin hafızasında derin bir yara açtı. Küçük yaşlarda bize anlatılan o mahşeri günün görüntüleri hâlâ hafızamda tazeliğini koruyor. Yaz mevsiminin sıcaklığıyla boğuşurken bir halkın trajedisine televizyon ekranlarından tanıklık ediyordum. Êzidîler, DAİŞ’in barbarlığından kurtulabilmek için can havliyle kendilerini dağlara vurmuştu. Yanlarına alabildikleri tek şey, üzerlerindeki kıyafetlerdi.
Kim koruyacaktı bu halkı, bundan sonra ne olacaktı? Tartışmalar sürerken Kürt Özgürlük Hareketi'ne bağlı HPG gerillaları bölgeye girmiş ve halkın kurtarılması için bir koridor açmıştı. Binlerce Êzidî göç yollarına düşerek Şırnak kent merkezine ulaşmıştı.
O dönem Êzidîler için kurulan kamplarda gönüllülük esasına dayalı çalışmalar yürütülüyordu. Ben de ilk kez yakından tanıyacağım bu halkın yaralarını bir nebze olsun sarabilmek için yönümü Şırnak’a çevirmiş ve kampta çalışmaya başlamıştım.
Hiç unutmuyorum o günleri. Herkes bir kaçış hâlindeydi. Konuştuğumuz genç, yaşlı, çocuk herkesin dilinde aynı söz vardı: “Me bazda.” Yani 74 ferman başımıza geldi. Biz hep kaçtık, kaçmaktan başka çaremiz yoktu, diyorlardı. Tarih boyunca fermana maruz kalan bu halk, bir kez daha kaçmak zorunda kalmıştı. Geriye kalanları ve inançlarını koruyabilmek için kaçışı bir yöntem, hatta bir kurtuluş olarak görüyorlardı.
Her sabah yüzlerini güneşe dönerek dualarını ediyor, yaşadıklarını ve geride bıraktıklarını konuşuyorlardı. Geleceğe dair ne olacağı sorulduğunda ise verdikleri cevap neredeyse ortaktı: “Böyle geldi, böyle devam edecek.”
Bunlar ve buna benzer daha birçok ayrıntı anlatılabilir. Ancak bütün bu tanıklıkların ortak bir noktası vardı: Yaşadıkları fermanlar, Êzidî toplumunda dış dünyaya karşı derin bir güvensizlik yaratmıştı. Kendilerine dair geliştirebildikleri çözümler ise çoğunlukla inançlarını korumaya ve hayatta kalmaya yönelik dönemsel çabalarla sınırlı kalıyordu.
Aradan geçen zaman neyi değiştirdi?
Aradan dile kolay 12 yıl geçti. Bir zamanlar kaçışı tek çözüm olarak gören bu halk, bugün kendisini savunabileceğini tüm dünyaya ilan ediyor. Belki de bugün Êzidîlerin yaşadığı en somut değişim, kendi özsavunma birliklerini oluşturmuş olmaları ve bu iradeyi ortaya koyabilmeleridir.
26 Ekim’de başlayan entegrasyon süreciyle birlikte Şengal’de yaşananlar, geçmişin izlerini taşıyan ancak yeni bir yaşamın da kapısını aralayan bir sürece işaret ediyor. Şengal’in her bir toprak parçası, her bir köşesi DAİŞ’in barbarlığını ve katliamlarını unutturmuyor. Köylerde ve mahallelerde savaşın izleri hâlâ hâkim. Çocukların gözlerinde umut, fermanı yaşayanların gözlerinde ise kendilerini savunabilmenin ve kaçıştan başka yollar yaratabilmenin gururu var.
Bir sohbet sırasında bundan sonra ne olacağını soruyoruz. Şex Celal, yaşanan değişimi şu sözlerle anlatıyor:
“74 ferman yaşadık. Hepimiz bu fermanların hikâyesiyle büyüdük. Ama son yaşanan ferman başkaydı. Bu yüzden bu fermandan sonra hiçbir şey eskisi gibi olmadı. Biz kendimizi dünyaya tanıttık. Bu da Önder Apo sayesinde oldu. Onca Şehit verildi. Elbette kötüdür, fermanın yaraları hâlâ kanıyor. Ama bunun bir sonucu oldu.”
Şex Celal’in sözlerinde öne çıkan “Hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” vurgusu, Êzidîler açısından önemli bir eşiğe işaret ediyor. Bu değişimin en somut karşılığı ise yıllarca eksikliği hissedilen özsavunma iradesi. Kendilerini koruyabilme, kendi gelecekleri üzerinde söz sahibi olabilme ve bir daha aynı acılarla karşılaşmamak için örgütlenme arayışı.
Kadınlar açısından ise bu süreç çok daha ağır bir deneyimin ardından şekilleniyor. Neredeyse her aileden üç ya da dört, hatta daha fazla kadın DAİŞ’in karanlık yüzüyle doğrudan karşı karşıya kaldı. Yaşananlar kadınların hafızasında derin yaralar bırakırken, bugün kendilerini savunabilecek ve kurumsallaşabilecek bir düzeye gelmeleri geleceğe dair özgüveni ve hayallerini güçlendirmiş durumda.
Kadınlar, yaşananları ve bugün geldikleri noktayı şu sözlerle ifade ediyor:
“Bu son fermana dönüp baktığımızda, eksikliklerimizi çok net görebiliyoruz. Eğer kendimizi savunacak bir teknik bilseydik belki de DAİŞ’in eline düşmezdik. Bu fermanı bu kadar ağır yaşamazdık. Bir daha asla kimse bizi pazarlarda satamayacak.” Evet, bu süreç en çok kadınların yaşamını değiştirdi. Erkeklerden çok kadınlar bugün yeni inşa için Êzidî toplumunun kaderini tersine çeviriyor demek abartı olmayacaktır.
Sürece dair halkın beklentileri
Toplumun büyük bir kesimi son süreçte yaşananlardan ise memnun. Elbette korkular hâlâ var. Ancak bu korkular, oluşturdukları savunma birliklerinin varlığıyla bir nebze olsun gideriliyor. Çünkü her evde hâlâ DAİŞ’in elinde bulunan aile bireyleri var. Binlerce Êzidînin akıbeti henüz bilinmiyor. Savaşın izleri ise Şengal’in sokaklarında, evlerinde ve hafızalarda yaşamaya devam ediyor.
Bütün bunlarla birlikte karşılaştığımız tablo, kaçıştan kalışa doğru evrilen bir Êzidî toplumunun hikâyesini ortaya koyuyor. Kendilerine kader olarak biçilen yaşamı en somut biçimde tersine çevirmeye çalışıyorlar. Kutsallarını koruyarak güneşle başlayan yaşamları, bugün yeniden inşa etme mücadelesiyle devam ediyor.
Günlük yaşam
Şengal’de günlük yaşam her ne kadar bir rutin şekilde ilerlese de aslında özünde başka şeyler yaşanıyor.
Gün içerisinde her yerde bir koşuşturma hâkim. Dönüş yoluna geçenler yeni evler inşa ederken kimileri hâlâ çadırlarda yaşamını sürdürüyor. Ayak bastığımız birçok yerde toplu mezarlar açılmış. Tarım arazileri bakımından oldukça zengin olan Şengal’de, bir yandan kana bulanan toprakları yeniden yeşertmek için canhıraş çalışan insanlara tanıklık ediyoruz. Sanki her bir çalışma, yaşanan fermanlara karşı verilen bir cevaba dönüşmüş durumda. Çünkü gün içerisinde yapılan sohbetlerin konusu ne olursa olsun, söz dönüp dolaşıp yine fermana geliyor. Bu nedenle hiçbir şey unutulmuş değil.
Kutsal mekânlar
Şengal aynı zamanda bir kutsal mekânlar şehri. İnançları gereği burada pek çok kubbe inşa edilmiş. Bu kubbelerin büyük çoğunluğu, halkın hem sığınabileceği hem de maneviyatını bulabileceği birer merkez. Ancak en kutsal kabul ettikleri Laleş’e hâlâ ziyaretler gerçekleştirilemiyor. Mabetlerin KDP kontrolünde olması, beraberinde güvenlik kaygılarını da getiriyor. Halk, ibadetlerini ve ziyaretlerini hiçbir endişe duymadan gerçekleştirmek istiyor. Kutsallarını başka hiç kimseye emanet etmek istemiyorlar, çünkü özgür ruhun gücüne inanan Êzidî halkı, bu ruhun maneviyatını taşıyan değerleri de kendilerinden başka kimsenin koruyamayacağı düşüncesinde.
İşte tüm bu tanıklığımı kısa da olsa dile getirdim. 12 yıl önce Şırnak’a gelen o halkın değişimi çok net görülebiliyor. Her bir kadının değerlendirmesi politik bir dile dönüşmüş, toplum artık kaçıştan söz etmiyor, geleceğe dair umutları ise daha da korunaklı bir çabaya dönüşmüş durumda.
Tüm bunlarla beraber bende ise belirgin olarak oluşan düşünce onlardan farklı bir yerde durmuyor: Gerçekten Êzidîler için hiçbir şey eskisi gibi olmayacak.







