Melek Avcı 

 

ANKARA - Adalet Yanlısı Kadınlar Hareketi üyesi Bahar Khamosh, “Taliban politikalarının amacı yalnızca kadınları kamusal yaşamdan dışlamak değil, aynı zamanda onların düşünsel, kültürel ve toplumsal kimliklerini denetim altına almaktır. Böylesi bir ortamda büyüyen kız çocukları, yalnızca bugünlerini değil geleceklerini de etkileyen ağır sonuçlarla karşı karşıya” dedi. 

 

Afganistan'da Taliban yönetimi, 2021'de yeniden iktidara gelmesinden bu yana kadınlara yönelik kısıtlamaları sistematik biçimde artırdı. Kız çocuklarının ortaöğretim ve üniversite eğitimi yasaklanırken, kadınların kamu kurumları, birçok sivil toplum kuruluşu ve çeşitli sektörlerde çalışmaları da büyük ölçüde engellendi. Kadın yazarların eserleri müfredattan çıkarıldı, kadın çalışmaları ve toplumsal cinsiyet dersleri kaldırıldı. 

 

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi'nin (UN Women) 2024 Afganistan Toplumsal Cinsiyet Endeksi'ne göre, 18-29 yaş arasındaki genç Afganistanlı kadınlarının yaklaşık yüzde 78'i ne eğitim görüyor ne çalışıyor ne de herhangi bir mesleki eğitim alıyor. Rapora göre Afganistan, kadınlar ile erkekler arasındaki eşitsizliğin en yüksek olduğu ülkelerden biri konumunda. UN Women ayrıca mevcut kısıtlamaların sürmesi halinde anne ölümlerinin 2026 yılına kadar yüzde 50'den fazla artabileceği uyarısında bulunuyor.  

 

Taliban'ın kadınları hedef alan politikalarına ilişkin Adalet Yanlısı Kadınlar Hareketi üyesi  Bahar Khamosh değerlendirmelerde bulundu.

 

Son dört yılda kadınların sistematik olarak toplumun her alanından dışlandığıın söyleyen Bahar Khamosh, “Afganistanlı kadınlar açısından 15 Ağustos 2021'den sonraki en büyük kırılma noktası, temel hak ve özgürlüklerini kaybetmeleri oldu. Son dört yılda kadınlar sistematik olarak eğitimden, istihdamdan, toplumsal yaşama katılımdan ve birçok temel haktan mahrum bırakıldı. Bu değişiklikler yalnızca kadınların günlük yaşamını değil, umutlarını, güvenliklerini ve geleceklerini de derinden etkiledi. Bu kısıtlamalar kadınların yaşamını son derece daralttı ve zorlaştırdı. Pek çok kadın ekonomik ve toplumsal bağımsızlığını kaybederken, aleni yasakların yanı sıra psikolojik baskı, umutsuzluk, toplumsal izolasyon ve geleceğe dair sürekli bir korkuyla karşı karşıya kaldı. Bu görünmeyen yaralar, Taliban'ın kadınlara yönelik politikalarının en derin sonuçları arasında yer alıyor” dedi. 

 

Kadınlar ne yaşıyor? 

 

Afganistan'da kadınların güne belirsizlik, kaygı ve çok sayıda kısıtlamayla başladığını söyleyen Bahar Khamosh, milyonlarca kadının eğitim ve çalışma hakkından mahrum bırakıldığını belirtti. Bahar Khamosh , “Kadınlar, evlerinden çıktıkları anda ise hareket özgürlüklerini sınırlandıran kurallar, denetim ve sürekli bir baskı hissiyle karşı karşıya kalıyorlar. Bu nedenle güvensizlik, korku ve geleceğe dair belirsizlik, Afgan kadınlarının gündelik yaşamının ayrılmaz bir parçası haline gelmiş durumda. Kadınların kamusal yaşamdan sistematik biçimde dışlanması, yalnızca kadınları değil aile yapısını da derinden etkiliyor. Kadınların gelir elde etme imkânlarının ortadan kaldırılması, birçok hanede ekonomik yükü ağırlaştırırken, aileler üzerindeki psikolojik baskıyı da artırıyor. Aynı zamanda kadınlar, aile içindeki karar alma süreçlerindeki etkilerini büyük ölçüde yitiriyor; artan ekonomik bağımlılık ise toplumsal ve aile içindeki konumlarını daha da kırılgan hale getiriyor” diye belirtti.

 

Destek yetersiz kalıyor

 

“Bana göre bu politikaların amacı yalnızca kadınları kamusal yaşamdan dışlamak değil, aynı zamanda onların düşünsel, kültürel ve toplumsal kimliklerini denetim altına almaktır” diyen Bahar Khamosh, “Eğitim hakkının gasp edilmesi, çalışma yaşamından uzaklaştırılmaları ve toplumsal hayata katılımlarının engellenmesi, kadınların yalnızca bugününü değil, geleceğini ve toplumdaki konumunu da derinden etkiliyor. Uluslararası toplum Taliban'ın kadınlara yönelik politikalarını defalarca kınamış olsa da, bu destek Afganistanlı kadınların gerçek ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kaldı. Siyasi açıklamalar ile somut adımlar arasındaki uçurum hâlâ büyük. Bu nedenle Afganistan'daki birçok kadın, uluslararası dayanışma söylemlerine rağmen etkili ve sürdürülebilir bir destekten hâlâ mahrum bırakılıyor” ifadelerini kullandı. 

 

Kadınlar direniyor 

 

Afganistanlı kadınların maruz kaldıkları tüm baskı ve yasaklara rağmen direnmeye devam ettiklerinin altını çizen Bahar Khamosh, online eğitimler, kültürel çalışmalar, hak ihlallerini görünür kılmaya yönelik faaliyetler ve kadınlar arasındaki dayanışma ağları sayesinde seslerini duyurmaktan vazgeçmediklerini söyledi. Bahara Khamosh, şöyle devam etti:  “En ağır baskı koşullarında bile umutlarını korumaya çalışan bu sessiz direniş, kadınların kimliklerini, varlıklarını ve geleceğe dair inançlarını ayakta tutan en önemli güçlerden biri olmayı sürdürüyor. Ancak böylesi bir ortamda büyüyen Afgan kız çocukları, yalnızca bugünlerini değil geleceklerini de etkileyen ağır sonuçlarla karşı karşıya. Eğitim hakkından mahrum bırakılmaları, yaşamlarını şekillendirecek fırsatların ellerinden alınması ve sürekli korku ile ayrımcılık içinde yaşamaya zorlanmaları, özgüvenleri, ruh sağlıkları ve toplumsal yaşama katılımları üzerinde uzun yıllar etkisini sürdürecek derin yaralar bırakıyor.” 

 

Toplumsal değişim

 

Kadın gazeteciler, akademisyenler, sanatçılar ve kadın hakları savunucularının Afganistan'da ağır baskılar ve ciddi kısıtlamalar altında yaşamlarını sürdürmeye çalıştığını belirten Bahar Khamosh, “Buna rağmen pek çoğu, medya, sosyal medya platformları ve uluslararası kurumlarla yürüttükleri iş birlikleri aracılığıyla Afgan kadınlarının yaşadıklarını dünyaya duyurmaya ve seslerini görünür kılmaya devam ediyor. Son yıllarda Afganistan'da birçok erkek de kadınların eğitim, çalışma ve özgürlük hakkına destek verdiğini gösterdi. Ancak mevcut baskı ortamı nedeniyle bu desteği herkes açıkça ifade edemiyorlar. Buna rağmen kadın-erkek eşitliği mücadelesinde erkeklerin dayanışması ve hak savunuculuğu, toplumsal değişim açısından önemli bir rol oynuyor” dedi. 

 

‘Afganistanlı kadınları unutmayın’

 

Uluslararası kadın dayanışmasının önemine de dikkat çeken Bahar Khamosh, “Dünyaya vermek istediğim mesaj çok açık: Afganistanlı kadınları unutmayın. Gerçek dayanışma yalnızca dayanışma mesajları yayımlamakla sınırlı kalmamalı. Kadınların eğitim, çalışma, güvenlik ve temel haklarına erişimini destekleyecek somut adımlarla güçlendirilmelidir. Uluslararası toplum, Afganistanlı kadınların yanında durmaya, onların sesini duymaya ve hak mücadelesini görünür kılmaya devam etmelidir” diye konuştu.