HABER MERKEZİ – Türkiye’de her yıl yaklaşık 4 bin 500 insanın, dünyada ise 582 bin kişinin yakalandığı lösemi hastalığı nedeniyle günde yaklaşık 900 kişi yaşamını yitiriyor.

 

Modern çağda ilerleyen tıp bilimi, insanların yüzyıllardır mücadele ettiği birçok hastalığa çözüm üretmeye çalışırken, kapitalist modernitenin etkisiyle “sektörleşen” sağlığın endüstriyalizmin bir parçası haline gelmesi ise insanları çözümsüzlüğe sürüklüyor. Dünyada en yaygın hastalıklardan biri olan ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, her gün yaklaşık 850 ila 950 kişinin yaşamını yitirdiği hastalıklardan biri de lösemi.

 

Halk dilinde kan kanseri olarak bilinen lösemi, kan hücrelerinin özellikle de akyuvarların normalin üzerinde çoğalması ile kendini gösteren bir kanser türüdür. Yüksek sayıdaki olgunlaşmamış ve malignite (kötü huylu hücre çoğalması) hücrelerin normal ilik hücrelerinin yerini alması ile iliklerde hasar meydana gelir. Böylece kan pıhtılaşmasında rol oynayan plateletler (kan pulcuğu) ve savunmada rol oynayan lökositlerin (akyuvar) sayısı azalmaya başlar. Bu da lösemi hastalarında zedelenmelerin ve kanamaların yoğun görülmesine, hastaların kolay enfeksiyon kapmasına neden olur ve savunma mekanizması zayıflar. İleri aşamalarda kırmızı kan hücresi eksikliği anemiye ve nefes darlığına neden olabilir. Bunun dışında zayıflık ve hâlsizlik, ateş, bazı nörolojik semptomlar, diş etlerinde şişkinlik ve kanamalar gibi belirtileri de bulunuyor. Erken döneme ait belirtiler ise, şikayetlerin nezle veya diğer sık gözlenen hastalık şikayetlerine benzemesi nedeniyle gözden kaçmaktadır. 

 

Lösemi, vücuttaki kan üretim sistemini etkileyen bir kanser türü olup, akut veya kronik olarak tümörün yayılım ve gelişim özelliklerine göre sınıflandırılır. Genel olarak, akut lösemiler çocuklarda ortaya çıkarken, kronik lösemiler daha çok yetişkinlerde görülür. 

 

Lösemi türleri 

 

Lösemi, hastalığın ne kadar hızlı ilerlediğine ve etkilediği beyaz kan hücresi türüne göre 4 gruba ayrılır. Bunlar; Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL), Akut Miyeloid Lösemi (AML), Kronik Lenfositik Lösemi (KLL) ve Kronik Miyeloid Lösemi (KML) türüdür. 

 

Yüzde 80’i çocuklarda görülür

 

Akut Lenfoid Lösemi (ALL) türü, lenfosit adı verilen olgun kan hücresi tipine dönüşmesi gereken lenfoblast isimli olgunlaşmamış kan hücrelerinin artması ile oluşur. Bu lenfoblastların sayıları çok miktarda artar ve genelde lenf düğümlerinde birikerek şişliklere neden olur. ALL, en sık gözlenen çocukluk çağı kanseridir. 15 yaş altındaki çocuklarda gözlenen lösemilerin yüzde 80'i ALL’dir. Bazen yetişkinlerde de görülebilmekle birlikte, 50 yaşın üzerinde ALL son derece nadirdir. 

 

Yüzde 50’si yetişkinlerde görülür

 

Akut Myeloid Lösemi (AML), myeloblast adı verilen ve normal kan hücrelerine (kırmızı kan hücreleri) dönüşmesi gereken kök hücrelerde anemi ve sık enfeksiyona yakalanma, durumu ortaya çıkabilir. “Ergenlik dönemi” ve 20'li yaşlarda saptanan lösemilerin yüzde 50'sini, yetişkinlerdeki lösemilerin de yüzde 20'sini AML oluşturur.

 

Kronik Lenfoid Lösemi

 

Kronik Lenfoid Lösemi (KLL), lenfositlerin (beyaz kan hücrelerinin bir türü) kemik iliğinde aşırı üretimi ile kendini gösterir. Bu anormal hücreler tam olarak olgunlaşmış normal lenfositler gibi görülürler, ancak normal lenfositler gibi vücudu enfeksiyonlara karşı koruyamaz. KLL'de, kanser hücreleri kemik iliğinde, kanda ve lenf nodlarında bulunur ve lenf düğümlerinde şişmeler meydana gelir. KLL tüm lösemilerin yüzde 30'unu oluşturur. 30 yaşın altında nadiren görülen bu tür, ancak görülme sıklığı yaşla birlikte artar ve en sık olarak 60-70 yaş arasında gözlenir. Saçlı hücreli lösemi, lenfosit kaynaklı bir kronik lösemidir ancak KLL'den farklıdır. KLL'den farklı olarak, saçlı hücreli lösemi ilaç tedavisi ile sıklıkla tedavi edilebilmektedir.

 

Kronik Myeloid Lösemi

 

Kronik Myeloid Lösemi (KML), olgun görünüşlü ancak fonksiyon kaybı bulunan myeloid hücrelerin (beyaz kan hücreleri gibi) aşırı üretimi ile kendini gösterir. Bu aşırı üretim hiç normal hücre kalmayana kadar devam eder. KML hastası olanlarda sıklıkla Philadelphia kromozomu denilen kromozom anomalisi ortaya çıkar. Bu kromozom anomalisinde hastalığa neden olan bir enzimin üretilmesine neden olan bir genin olduğu düşünülmektedir. KML yetişkinlerde gözlenen lösemilerin yüzde 20-30'unu meydana getirir ve 25-60 yaşları arasında gözlenir. Bazı hastalarda kemik iliği nakli ile bu hastalık tedavi edilebilir.

 

Çocuklarda 4 yaş altında sık görülür

 

Genel olarak lösemiler tüm kanserlerin yüzde 2'sini oluştururlar. Erkeklerde lösemi daha sık gözlenmektedir. Yetişkinlerde lösemi tanısı konma sıklığı çocuklardan 10 kat daha fazla olup risk yaşla birlikte artar. Çocuklar arasında ise 4 yaş altında daha sık gözlenir.

 

Kanser nedeni  

 

Löseminin kesin nedenleri bilinmemekle birlikte hem genetik hem de çevresel faktörlerin önemli rol oynadığı düşünülüyor. Somatik hücrelerdeki DNA'larda meydana gelen mutasyonlar onkogenlerin aktive olması ya da tümör baskılayıcı genlerin inaktive olmasına neden olur. Böylece hücre ölümünün ve bölünmesinin regülasyonu hasara uğrar. Bu hasara genetik sebeplerin dışında, petrokimyasalların, radyasyonun, kanserojen maddelerin ve bazı virüslerin (HIV gibi) neden olduğu düşünülmektedir.

 

Tanı nasıl konur?

 

Lösemi belirtileri taşıyan hastanın şikayetlerinden ve muayene bulgularından şüphelenilmesi sonucunda kan testleri ile tanı netleştirilebilir. Daha sonra kemik iliği biyopsi, özel kan testleri ve genetik testler yapılır. Genel olarak, kronik lösemi, akut lösemiden daha yavaş ilerler. KML hastaları tipik olarak 3-5 yıl boyunca normal olup, daha sonra AML benzeri bir tablo meydana gelir.

 

Uzman tavsiyesi 

 

Bilim insanları, lösemiden korunmanın kesin bir yöntemini bulamamış olsa da uzmanlar, lösemi hastalarının birinci derece akrabalarının düzenli olarak muayene olması ve kan testi yaptırmalarını öneriyor. 

 

Tedavisi nedir?

 

Hastalığın tedavisinde, son yıllarda oldukça önemli adımlar atılmışsa da sebepler bilinemediği için sebebe yönelik tedavi yapılamamaktadır. Günümüzde yapılan tedavilerin temel amacı, habis hücreleri ortadan kaldırmaktır. Tedavi şemaları hastalığın tiplerine ve safhalarına göre değişiklik gösterir. 

 

Hücre nakli 

 

Radyasyon tedavisi, çeşitli kanser ilaçlarının tatbiki, bağışıklama tedavisi (immünoterapi) ve kemik iliği nakli başlıca tedavi şekilleridir. Kemik iliği nakli, kriz (atak) atlatıldığı zamanda kişinin kendi hücrelerinin (ototransplantasyon) veya uygun bir vericinin hücrelerinin (allotransplantasyon) verilmesi ile olabilmektedir. Bu tedavi şekillerine ek olarak birçok yeni metot denenme aşamasında olup, olumlu neticeler vermektedir. Hastaların kaybedilmelerinin en önemli sebepleri, aşırı zayıflık, mikrobik hastalıklar, kanama ve işgale bağlı organ yetmezlikleridir. Yapılan tedavilerle hastalık krizi (atağı) atlatılabilmektedir. Ancak bazen kısa bazen de yıllarca süren aralardan sonra hastalık yeniden ortaya çıkabilmektedir.  

 

Dünyada yılda 300 binden fazla kişi yaşamını yitiriyor 

 

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve uluslararası kanser araştırma merkezlerinin verilerine göre, dünyada her yıl yaklaşık 350 bin ile 582 bin kişiye yeni lösemi vakası görülüyor. Yine DSÖ ve Küresel Hastalık Yükü (GBD) verilerine göre, yılda ortalama 320 bin ile 342 bin kişi lösemiden yaşamını yitiriyor. Bu da günde yaklaşık 900 ölüme denk geliyor. 

 

Yılda 65 bin çocuk lösemiye yakalanıyor 

 

Uluslararası Kanser Araştırma Merkezi (IARC) verilerine göre, çocukluk çağında sadece lösemi tanısı alan vaka sayısı yılda yaklaşık 65 bindir. Lösemi, tüm çocukluk çağı kanserlerinin yaklaşık yüzde 30 ila 33'ünü oluşturur. 

 

Ülkede her yıl 4 bin 500 kişi lösemiye yakalanıyor 

 

Türkiye'de ise her yıl yaklaşık 3 bin 500 ile 4 bin 500 arasında kişiye lösemi tanısı konuluyor. Ülkede her yıl yaklaşık bin ila iki bin çocuk lösemiye yakalanıyor. Güncel tıbbi gelişmeler ve erken teşhiş sonucunda, özellikle çocuk lösemi hastalarında yüzde 80 ila yüzde 90 oranında tam iyileşme şansının bulunduğu belirtiliyor. Sağlık örgütleri ve LÖSEV verilerine göre, her yıl değişkenlik göstermekle birlikte, günde yaklaşık 11 kişi lösemiden yaşamını yitirirken, yılda ise 3 bin 954 kişi yaşamını yitiriyor. 

 

Türkiye’de 5 kuruluş farkındalık çalışması yapıyor

 

Türkiye’de Lösemili Çocuklar Sağlık ve Eğitim Vakfı (LÖSEV), Bizim Lösemili Çocuklar Vakfı (BLCV), Lösemi Lenfoma Miyelom Derneği (LLM), Lösemili Çocukları Yaşatma ve Bir Umut Derneği, Kemal Saraçoğlu Lösemili Çocuklar ve Kanserle Savaş Vakfı olmak üzere toplam 5 resmi kuruluş, erken teşhis, tedavi imkanlarına erişim ve kök hücre bağışı gibi alanlarda farkındalık çalışmaları yürütüyor. 

 

Öne çıkan vakıf ve dernekler

 

LÖSEV, 1998 yılında kurulan ve Türkiye'nin en bilinen lösemi organizasyonudur. Önceleri sadece çocuklara yönelik çalışma yürüten LÖSEV, günümüzde yetişkin lösemi ve kanser hastalarına da ücretsiz sağlık, eğitim ve sosyal destek sunuyor. Bünyesindeki LÖSANTE Hastanesi’nde hastalara ücretsiz tedavi imkanı sunuyor. 

 

BLCV, 1983 yılında kurulmuş olup, Türkiye’nin ilk pediatrik kemik iliği nakil ünitesini açtı. Vakıf, hastalara ilaç, tedavi masrafı, barınma ve psikolojik destek sağlamaya devam ediyor. 

 

LLM, löseminin önlenmesi, doğru teşhis ve tedavi yöntemlerinin yaygınlaşması üzerine odaklanan, hem hastaları hem de sağlık çalışanlarını bilgilendiren bilimsel tabanlı bir sivil toplum örgütüdür. 

 

Lösemili Çocukları Yaşatma ve Bir Umut Derneği de, toplumda hücre bağışının önemini anlatmak ve lösemi ile mücadelede toplumsal duyarlılığı artırmak amacıyla çalışmalar yürütüyor.

 

Kemal Saraçoğlu Lösemili Çocuklar ve Kanserle Savaş Vakfı ise özellikle Kıbrıs ve çevresinde lösemili çocuklara, ailelerine destek veren, gönüllü kök hücre organizasyonları düzenleyen aktif bir vakıftır. 

 

Lösemili Çocuklar Haftası 

 

Öte yandan LÖSEV tarafından, 2-8 Kasım Lösemili Çocuklar Haftası olarak ilan edilerek, hafta boyu lösemili çocuklara dair çeşitli farkındalık etkinlikleri yapılıyor.