ENQERE - Hevseroka KESK'ê Ayfer Koçak diyar kir ku beşek mezin ji civakê ji qeyrana aborî bandor dibe û got, "Bingeha nelirêtiyê bandorê li jiyana jinan dike." 

 

Krîza aborî li Tirkiyeyê bi skandalên dawî yên derbarê bêserûberiyên fînansekirinê de kûrtir dibe. Her çend beşên herî xizan ên civakê ji van bêserûberiyan herî zêde bandor dibin jî, jin barê herî giran ê krîza kûrtir hildigirin. Jinên ku di şert û mercên nebaş de dixebitin jî neçar in ku bi berpirsiyariya zêde ya lênêrîna malê re mijûl bibin.

 

Hevseroka Konfederasyona Sendîkayên Karmendên Giştî (KESK), Ayfer Koçak bandora krîza aborî li ser karkeran, bi taybetî jinan, nirxand.

 

'Hemû beşên civakê ji ber diziyê zirarê dibînin'

 

Ayfer Koçak diyar kir ku diziya fonan hesta ewlehiyê ya mirovan xera kiriye û got:"Ji bilî nebûna çavdêriya saziyên dewletê, hikûmet û burokrat jî di diziya van fonan de cih digirin û di encamê de ne tenê ew kesên ku dahata xwe di van fonan de veberhênan dikin, lê hemû mirovên li welêt dijîn ji hêla aborî ve bi bandor dibin. Hemû beşên civakê ji ber diziyê zirarê dibînin. "

 

'Gelo di serdema nû de budçeyek ji bo aştiyê dê were çêkirin?'

 

Ayfer Koçak, diyar kir ku Bernameya Navîn-Dem a ku di 7'ê Îlona 2026'an de hatiye ragihandin, kesên ku bi kedê debara xwe dikin nagire nav xwe û got, "Dema ku budçeya 2026'an dihat çêkirin, kesên ku bi kedê debara xwe dikin jî negirtin nav xwe. Wê demê, me rexne li wê yekê kir ku budçeya ku ji bo parastin û çekdarkirinê hatiye veqetandin kêm nebûye. Dema ku di serdema bê-pevçûn de em derbas dibin, zimanek û budçeyek şer tê çêkirin û ev bi salan e li ser me tê ferzkirin. Ji ber vê yekê, di serdema bê-pevçûn de dê çi cure budçe were çêkirin? Gelo dê zimanek û budçeyek ji bo aştiyê were çêkirin? Aliyê civakî dê çawa were damezrandin? Di Bernameya Navîn-Dem a ku hatiye ragihandin de ne mimkûn e ku meriv di derbarê vê yekê de tiştekî bibîne."

 

'Tenê ji sedî 20'ê jinên karker xwedî karekî ewle ne'

 

Ayfer Koçak tekez kir ku tenê ji sedî 20'ê jinên karker bi awayekî tamdemî û di bin şert û mercên ewle de dixebitin û beşek mezin ji karkeran neçar in ku bi mûçeya herî kêm an jî li dora wê bijîn. Ayfer Koçak diyar kir ku ji sedî 51'ê karkerên li Tirkiyeyê bi mûçeya herî kêm dijîn û got, "Hikûmet dibêje ku dahata neteweyî ya serê kesî ji bo sala 2026'an dê 19,000 dolar be, ku bi Lîreya Tirkî salane bi qasî 866,000 Lîre, an jî mehane 76,000 Lîre ye. Ji ber vê yekê, tê gotin ku dahata mehane ya malbatek çar kesî dê 288,000 Lîre be. Malbatek çar kesî herî zêde du mûçeyên herî kêm werdigire û mûçeya herî kêm îro ne jî dehê 288,000 Lîre ye. Dema ku em dibînin ku dahata serê kesî çiqas kêm dikeve ser milê me, ne dijwar e ku meriv nêzîkatiya hikûmetê ya li hember me û Bernameya Dem-Navîn ji kê re dibîne bibîne."

 

'Beşdariya ji bo teqawidbûnê nayê kirin'

 

Ayfer Koçak got, "Xizanbûn ji polîtîka û hilbijartinên desthilatdariya siyasî serbixwe nîne. Dema ku dahat kêm dibe, mirov nikarin derkevin derve. Her ku bêkarî zêde dibe, ji bo jinan pirsgirêkek bêkariyê ya pir mezintir dest pê dike. Ev rewş jinan neçar dike ku bêtir li malê bimînin û jiyana xwe bi awayekî neewle bidomînin. Newekheviya dahatê di heman demê de mecbûriyeta birêvebirina lênêrînê di nav malê de vediguherîne. Di nav malê de, xizmetên lênêrînê dikevin ser milê jinê, ku wekî keda bêpere xuya dike. Rêkeftinên karê nîv-demjimêr ên nerm ên ku ji jinan re têne pêşkêşkirin, ku vê barê lênêrînê digirin ser xwe, ji hêla hikûmetê ve bi eşkere têne diyarkirin. Bernameyên kar ên nerm û neewle jî pêşerojê ne diyar dihêlin. Beşdariya ji bo teqawidbûnê nayê kirin. Ji ber vê yekê, mafê teqawidbûnê tê rakirin. Jin di warê gihîştina xizmetên giştî û pêşeroja xwe de têne girêdan."

 

'Zêdebûna para NATO'yê nîşan dide ku budceya şer kêm nabe'

 

Ayfer Koçak bi bîr xist ku Civîna Bilind a NATO'yê di heyamekê de ku nîqaş li ser kêmkirina aloziyê dihat kirin, pêk hat û got, "Di vê civînê de, sozek ji Tirkiyeyê re hat dayîn ku para NATO'yê, ku berê ji sedî 2,5 bû, zêde bike ji sedî 5. Ev pêşketin nîşan didin ku budceya ku ji bo şer û çekan tê veqetandin kêm nabe. Di derbarê budceya xizmetên giştî de behsa ti pêşveçûnekê nayê kirin. Erdê ku ji şîrketên madenê re hatiye dayîn, digel rê û pirên taybet, nîşanî me dide ku qada giştî dê kêm bibe. Rastî ev e ku qada ku tê plankirin ku ji şîrketên madenê re were dayîn bi qasî 40,000 qadên futbolê ye. Pir hindik ji budceyê ji karkeran re tê veqetandin."