Halkların İklim Zirvesi: Savaşa değil yaşama bütçe

  • 13:18 20 Kasım 2026
  • Güncel
ANTALYA - Halkların İklim Zirvesi’nin yayımlanan sonuç bildirgesinde, “Kürt sorununda barış doğayla da barışı içermelidir” denilerek, silah bırakma sürecinin yeni ve kitlesel doğa talanlarına zemin oluşturmasına izin verilmemesi gerektiği, barışın tesisi için ekoloji örgütlerinin de katıldığı sivil izleme ve uygulama mekanizmalarının kurulması çağrısı yapıldı. 
 
Antalya’da farklı coğrafyalardan halkların, farklı toplumsal kesimlerin, yaşam ve savunucularının katılımıyla gerçekleştirilen Halkların İklim Zirvesi’nin sonuç bildirgesi yayımlandı. İklim krizinin yalnızca çevresel bir sorun olmadığına dikkat çekilen bildirgede, savaşlar, militarizm, sömürgecilik, kapitalist üretim ilişkileri ve toplumsal eşitsizliklerin ekolojik yıkımı derinleştirdiği belirtildi. Savaşların kentleri, tarım alanlarını, su kaynaklarını ve ekosistemleri tahrip ettiği vurgulanan bildirgede, askeri harcamaların azaltılması ve kaynakların iklim adaletine, barışa ve kamusal hizmetlere aktarılması istendi.
 
‘Felaket ve nekropolitika çağında yaşıyoruz’
 
“Felaket ve nekropolitika çağında yaşıyoruz” ifadeleriyle başlayan bildirgede, atmosferin ısınması, tatlı su kaynaklarının tükenmesi, ormanların yok olması, tarım topraklarının zehirlenmesi ve biyolojik çeşitlilik kaybının milyonlarca insanı açlık, yoksulluk, savaş, zorunlu göç ve güvencesizlik koşullarında yaşamaya mahkûm ettiği belirtildi. İklim krizinin herkesi eşit biçimde etkilemediğine dikkat çekilen bildirgede, ekonomik ve siyasal iktidar ilişkilerinin kimin korunacağını, kimin ölüme, açlığa, susuzluğa ve yerinden edilmeye terk edileceğini belirlediği kaydedildi.
 
Savaş ve militarizm ekolojik krizin parçası
 
Bildirgenin “Savaşa değil yaşama bütçe” başlıklı bölümünde, savaş ve militarizmin ekolojik krizin ayrılmaz parçaları olduğu ifade edildi. Silah üretimi ve askeri faaliyetlerin büyük miktarda enerji, hammadde ve kamu kaynağı tükettiği belirtilirken, savaşların kentleri, tarım alanlarını, su altyapısını ve ekosistemleri tahrip ettiği vurgulandı. Kimyasal kirlilik, patlayıcı kalıntıları, biyolojik çeşitlilik kaybı ve yıkılan altyapıların etkilerinin çatışmalar sona erdikten sonra da kuşaklar boyunca devam ettiğine dikkat çekildi.
 
NATO’nun savunma ödeneği eleştirildi 
 
NATO üyelerinin 2035 yılına kadar milli gelirlerinin yüzde 5’ini savunma ve güvenlikle bağlantılı harcamalara ayırma taahhüdüne de değinilen bildirgede, iklim finansmanının yetersiz kaldığı bir dünyada bütçe önceliklerinin bu şekilde belirlenmesi eleştirildi. Askeri harcamaların azaltılması, bu kaynakların iklim finansmanına, kamusal hizmetlere, gıda sistemlerinin dönüşümüne ve ekolojik onarıma aktarılması istendi. Ayrıca askeri emisyonların iklim politikalarına dahil edilmesi ve silah sanayisinde çalışanların haklarının korunması talep edildi.
 
‘Çatışmaların toplumsal sonuçları giderilsin’
 
Sudan’dan Kongo’ya, Ukrayna’dan diğer çatışma bölgelerine kadar savaşların, işgallerin ve ekolojik yıkımın sona ermesi çağrısı yapılan bildirgede, Türkiye’de demokratik barışın ve çatışmaların toplumsal ve ekolojik sonuçlarının giderilmesinin savunulduğu belirtildi.
 
‘Filistin için adalet olmadan iklim adaleti olmaz’
 
Bildirgenin Filistin’e ilişkin bölümünde, “Filistin için adalet olmadan iklim adaleti olmaz” denildi. Gazze’de savaş ve işgalin yalnızca insanları değil, yaşamı mümkün kılan su altyapısını, tarım topraklarını, sağlık tesislerini ve ekosistemleri de yok ettiği belirtildi.
 
Şiddetin durdurulması çağrısı 
 
İsrail’in Gazze’de gerçekleştirdiği soykırım, işgal ve zorla yerinden etme politikaları kınanırken, şiddetin derhal ve kalıcı olarak durdurulması, işgalin sona ermesi ve savaş suçları ile insanlığa karşı suçların sorumlularının hesap vermesi istendi. Filistin halkının, kendi kaderini tayin hakkının tanınması gerektiği vurgulandı. Filistinli toplulukların ekolojik onarım ve yeniden inşa süreçlerini yeni bağımlılık ilişkileri yaratmadan kendilerinin yönetmesi gerektiğine işaret edilen bildirgede, savaşın sona ermesinin yalnızca fiziksel yıkımın giderilmesi anlamına gelmediği, halkların kendi yaşam alanları ve gelecekleri üzerinde söz sahibi olmasının da gerekli olduğu kaydedildi.
 
‘Kürt sorununda barış doğayla da barışı içermeli’ 
 
Bildirgede Kürt sorunu ve ekolojik yıkım arasındaki ilişkiye dair “Kürt sorununda barış doğayla da barışı içermelidir” başlıklı bölüm yer aldı. Bildirgede çatışmaların doğanın canlı ve cansız varlıklarına verdiği zararların bütünlüklü biçimde belgelenmesi ve bulguların kamuoyuyla paylaşılması istendi. İçinden geçilen dönemde silah bırakma sürecinin yeni ve kitlesel doğa talanlarına zemin oluşturmasına izin verilmemesi gerektiği belirtilirken, barışın tesisi için ekoloji örgütlerinin de katıldığı sivil izleme ve uygulama mekanizmalarının kurulması çağrısı yapıldı.
 
Savaşa, militarizme, ırkçılığa ve her türden sömürgeciliğe karşı mücadelenin iklim siyasetinin ayrılmaz bir parçası olduğu vurgulanan bildirgede, ekoloji hareketlerinin barış çağrısı yinelendi. Ekoloji mücadelelerinin deneyim ve hafızasının Türkiye’deki “Çözüm ve Toplumsal Barış” sürecine taşınacağı ifade edildi. Bildirgede, “Bizim için barış, silahların susmasıyla başlar, insanın ve insan dışı doğanın yaşam bulmasıyla kalıcı olur” denildi.
 
Feminist iklim adaleti vurgusu
 
Bildirgede önemli bölümler arasında “Feminist iklim adaleti” yer aldı. Kadınların ve LGBTİ+’ların iklim krizinin etkilerine karşı daha fazla sorumluluk üstlenmek zorunda bırakılmasına karşı çıkılan bildirgede, iklim krizinin bedelinin kadınların emeği, bedenleri, yaşamları, hakları ve gelecekleri üzerinden ödenmesinin kabul edilmeyeceği belirtildi. Feminist iklim adaletinin kadınların ve LGBTİ+’ların ağırlaşan eşitsizliklere uyum sağlamasını beklemek yerine, bu eşitsizlikleri yaratan ekonomik, toplumsal ve siyasal ilişkilerin dönüştürülmesini gerektirdiği kaydedildi.
 
‘Kadınlar ve LGBTİ+’lar çözümün kurucu özneleri olarak görülmeli’
 
Suya, gıdaya ve enerjiye erişimin zorlaşmasıyla ücretsiz bakım yükünün arttığına dikkat çekilen bildirgede, bu durumun kadınların zamanını, gelirini ve ekonomik bağımsızlığını sınırlandırdığı ifade edildi. Cinsel yönelim, cinsiyet kimliği ve cinsiyet özellikleri temelindeki ayrımcılığın da LGBTİ+’ların güvenli barınma, sağlık hizmetleri ve sosyal korumaya erişimini engellediği belirtildi. Kadınların ve LGBTİ+’ların yalnızca iklim krizinden etkilenen kesimler olarak değil, çözümün kurucu özneleri olarak görülmesi gerektiği vurgulanan bildirgede, “Kadınların ve LGBTİ+’ların bilgisini ve örgütlü mücadelesini iklim politikasının kurucu bir parçası olarak görüyoruz” denildi.
 
‘Yeşil bir dönüşüm için mücadele etmeye devam edeceğiz’
Kadınların iklim politikalarının hazırlanmasından bütçelerin belirlenmesine ve uygulamaların izlenmesine kadar bütün aşamalarda eşit, güvenli ve etkili karar yetkisine sahip olması istendi. Toplumsal cinsiyet eşitliği ve ayrımcılık yasağının iklim politikaları ve bütçeleri açısından bağlayıcı hale getirilmesi, kadın ve LGBTİ+ örgütleriyle taban inisiyatiflerinin iklim finansmanına doğrudan erişiminin sağlanması talep edildi. Bildirge, kadınların iklim krizinin mağdurları değil, çözümün kurucu özneleri olduğunun altını çizerek, “Kamucu, mor ve yeşil bir dönüşüm için mücadele etmeye devam edeceğiz” mesajını verdi.
 
Bakım emeği toplumsallaştırılmalı
 
Kadınların omuzlarına yüklenen ücretsiz bakım emeğinin iklim kriziyle birlikte daha da ağırlaştığına dikkat çekilen bildirgede, bakımın toplumsallaştırılması istendi. Bakım sorumluluğunun hanelere ve özellikle kadınlara yüklenmesine son verilmesi gerektiği belirtilirken, ücretsiz, erişilebilir ve nitelikli kreşlerin, yaşlı ve engelli bakım hizmetlerinin, toplum temelli sağlık ve sosyal desteğin iklim uyumunun temel kamusal altyapısı olarak güvence altına alınması talep edildi. Bakım emekçilerinin güvenceli istihdamının, insana yakışır ücretlerinin ve örgütlenme haklarının korunması gerektiği vurgulandı. Böylece iklim krizine karşı mücadelenin yalnızca enerji ve üretim politikalarının değiştirilmesiyle sınırlı kalamayacağı, gündelik yaşamı ve toplumsal iş bölümünü de dönüştürmesi gerektiği ifade edildi.
 
Afet öncesi ve sonrası 
 
Afetlerin öncesinde, sırasında ve sonrasında kadınların karşılaştığı eşitsizliklere de dikkat çekilen bildirgede, tahliye planlarının, geçici barınma alanlarının ve yeniden inşa programlarının kadınların, çocukların ve LGBTİ+’ların güvenlik ve mahremiyet ihtiyaçlarını gözetmesi gerektiği belirtildi. Kadınların yerel örgütlenmelerinin krizlere hazırlık, müdahale ve iyileşme süreçlerinde hayati rol oynadığı kaydedildi.
 
Otoriterleşmeye ve yaşam savunucularının baskı altına alınmasına tepki
 
Bildirgenin “Faşizme ve otoriterleşmeye karşı mücadele” başlıklı bölümünde, ekolojik yıkım derinleşirken savaş, militarizm ve faşizmin de güç kazandığı belirtildi. Yaşam alanlarını savunan köylülerin, işçilerin ve halkların baskı altına alındığı, şirketler ve hükümetlerin itirazları suç saydığı ifade edildi. Türkiye dahil dünyanın farklı yerlerinde gazetecilerin, muhalif siyasetçilerin, sendikacıların, insan hakları savunucularının ve yaşam savunucularının tutuklandığı, şiddete uğradığı ve öldürüldüğü belirtilen bildirgede, insanların haber yaptığı, örgütlendiği veya haklarını aradığı için özgürlüklerinden, geçimlerinden ve yaşamlarından edilmesi kabul edilmedi.
 
Yoksulluk, güvencesizlik, göç 
 
Aşırı sağın yoksulluk, güvencesizlik ve yerinden edilmenin sorumluluğunu göçmenlere, mültecilere ve ezilen halklara yüklemesine de tepki gösterilen bildirgede, iklim krizinin sınırları askerileştirmek ve temel hakları askıya almak için kullanılmasına karşı çıkıldı. Herkesin haber alma, itiraz etme ve örgütlenme özgürlüğünün güvence altına alınması talep edildi.
 
Mücadeleleri birleştirme çağrısı
 
Halkların İklim Zirvesi sonuç bildirgesinde, iklim adaletinin sağlanması için fosil yakıtlardan adil ve hızlı çıkış, doğanın haklarının tanınması, ekokırımın durdurulması, enerji, su, gıda, barınma, sağlık, eğitim ve bakımın temel kamusal haklar olarak güvence altına alınması talepleri sıralandı.
 
‘Kaynaklar ikim adaletine ve barışa aktarılsın’
 
Bildirgede, iklim finansmanının tarihsel sorumluluk temelinde, hibe niteliğinde ve doğrudan erişilebilir olması; kadın ve LGBTİ+ örgütlerinin karar yetkisine sahip olması, savaş bütçelerinin kaldırılarak kaynakların iklim adaletine, barışa ve kamusal hizmetlere aktarılması istendi.
 
‘Halkların özgür, eşit ve barış içinde yaşayabildiği bir dünya’
 
Zirve katılımcıları, mücadelelerin birbirinden ayrı ele alınamayacağını vurgulayarak işçilerin, köylülerin, kadınların, yerli halkların ve bütün yaşam savunucularının ortak dayanışmasını büyütme çağrısı yaptı. Bildirge, “Bir halkın özgürlüğünü başka bir halkın özgürlüğünün koşulu olarak görelim” mesajıyla son buldu. Halkların özgür, eşit ve barış içinde yaşayabildiği, sınırların olmadığı bir dünya talebi yinelenerek, “Ekokırıma, savaşa ve sömürüye son” denildi.